tuz
Oʻzbekcha (uz)
Oʻzbekcha (uz)Morfologik va sintaktik xususiyatlari
tuz
Aytilishi
Etimologiyasi
TUZ I ' ovqatga namagini rostlash uchun solinadigan oq kristall modda, natriy xlorid'. Taom t u z bilan, tuz oʻlchovi bilan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot dastlab tu:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 288), oʻsha davr-lardayoq u: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 435; Devon, III, 308: tuzladï; DS, 594): tu:z > tuz.
TUZ II 'tekis yer', 'tekislik'. ◆ Tuganmas konimizdir togʻ bilan tuz. Habibiy Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu ot tüz tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 436; Devon, I, 314; III, 135); oʻzbek tilida oʻ unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tüz > tuz.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.
I Maʼnosi
- kim. Molekulalari tarkibi ga kislota qoldigʻi bilan bogʻlangan metall atomlari kirgan murakkab moddalar. ◆ Tuz organizmning tuzilishi uchun, unda modda almashinishining toʻgʻri borishi uchun zarurdir. N. Ismoilov, „Kasallarni parvarish qilish“ ◆ Tuproq shoʻrlanishi jarayonida koʻproq xlor va sulfat tuzlari toʻplanadi. "Fan va turmush"
- Shu birikmaning ovqat uchun ishlatiladigan bir turi (natriy xlorid). ◆ Osh tuzi. ◆ Qoratikan tuz. ◆ Mayda tuz. ◆ Yirik tuz. ◆ Oshga tuz solmoq. ◆ Taom - tuz bilan, tuz - oʻlchovi bilan. Maqol ◆ Xosiyat xola olovi ancha pasayib qolgan oʻchoq yoniga borib, tuvoqni koʻtardi-da, oshning taʼmini koʻrib, bir chimdim tuz tashladi. Rahmat Fayziy, „Choʻlga bahor keldi“ ◆ Yorni goʻzal dema, oqil soʻzi boʻlmasa, Totli boʻlmas taom, agar tuzi boʻlmasa. Yo. Mirzo
Tuzini koʻrmoq - 1) namagini chuchmal, raso yoki shoʻr ekanligini bilish maqsadida totib koʻrmoq. ◆ Shoʻrvaning tuzini koʻrmoq; 2) koʻchma yemoq, totmoq. ◆ Kechagi oshning tuzini ham koʻrmadim.
Yarasiga tuz sepmoq - q. sepmoq. ◆ Sherali uning yarasiga tuz sepmaslik uchun gapni boshqa yoqqa burmoqchi boʻldi. Sunnatilla Karomatov, „Oltin qum“ - Umuman, ovqat, yegulik-ichgulik narsa. ◆ Jazirama kunlarda tong sahardan kechqurun qorongʻi tushguncha tuz totmay och yurish koʻp odamning sillasini quritardi.. Pirimqul Qodirov, „Yulduzli tunlar“ ◆ Choy ichmadim, ichimga tuz ham kirmadi. Oybek, „Tanlangan asarlar“
- koʻchma Kimsaning boshqa odamga bergan, yedirgan-ichirgan (yegan-ichgan) ovqati. ◆ Tuz bermoq. ◆ Tuzini yemoq (ichmoq). ◆ Bosgan otasin yuzini, Andisha qilmay tuzini. "Erali va Sherali" ◆ Yoʻq, tuzim, nonim seni quturtirgan. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Men sizga uy berdim, vaqtida tuz berdim, peshonangizni siladim. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Shu kampirning.. tuzini koʻp yedik. "Ravshan" ◆ Xoʻsh, nima boʻpti? Axir tuz ichgan joyingning farzandi-ku. "Bir kun tuz ichgan yerga qirq kun salom", deganlar. Parda Tursun, „Oʻqituvchi“
Tuz(im) koʻr qilgur - qarg'. nonkoʻrlik qilgan kishiga qarata aytiladigan ibora. ◆ Odamgarchilikni ham bilmadi bu tuz koʻr qilgur! Abdulla Qodiriy, „Mehrobdan chayon“
Tuz yalab - hech narsa yemay-ichmay, qorinni juda-juda ochqatib, och holda. ◆ Xatib domla panjshanba kunidan tuz mab, ziyofatga borishga hozirlanadi. Abdulla Qodiriy, „Obid ketmon“
Tuzini ichib, tuzlugʻiga tuplamoq (yoki tupurmoq) - nonkoʻrlik qilmoq, nontepkilik qilmoq, yaxshilikka yomonlik qaytarmoq. ◆ Sendaqa, hukumatning tuzini ichib, tuzlugʻiga tuplaydigan nontepki kerak emas. Said Ahmad, „Hukm“
Tuzini oqlamoq (yoki halollamoq) - kimsaning bergan osh-tuzi, boqqani, parvarish qilgani zoye ketmaganini isbot qilmoq, yaxshilikka yaxshilik qaytarmoq. ◆ Senga men kamtarin farzand erurman.. Ulugʻ burchim - tuzingni oqlamoqdur. Habibiy
Tuzini totmoq - 1) ayn. tuzini koʻrmoq 1 q. tuz I 2; 2) mazasini koʻrmoq, taʼmini totmoq. ◆ Oʻzing ham qalandar nonining tuzini totib qol. Sadriddin Ayniy, „Qullar“ - koʻchma Mantiq, maʼno, mazmun. ◆ Esi bor biladi gapning tuzini. "Alpomish" ◆ Iyi-iyi, bu oyimchaning gapida tuz bormi oʻzi? Ibrohim Rahim, „Chin muhabbat“ ◆ Soʻzingda tuz bor. Nafsilamrda, fashist bachchagʻar juda beinsof.. Oybek, „Quyosh qoraymas“
Morfologik va sintaktik xususiyatlari
tuz
Aytilishi
Etimologiyasi
II Maʼnosi
- Tekis yer, keng tekislik. ◆ Tuganmas konimizdir togʻ bilan tuz. Habibiy ◆ Yoʻl yuramiz qumloq, suvsiz tuzlarga.. "Hasanxon"
- Foydalanilmay yotgan yer, boʻz yer, kurits. ◆ Na qilt etgan bir shamol, Na uygʻoqdir dala, tuz. Shuhrat
Morfologik va sintaktik xususiyatlari
tuz
Aytilishi
Etimologiyasi
III Maʼnosi
- [r] kart. Oʻyin turiga qarab eng katta yoki bir ochko (bir xol) qiymatga ega boʻladigan karta. ◆ Kuzir tuz. ◆ Gʻishtin tuz. ◆ Valetni tuz bilan bosmoq.
- (egalik affiksi bilan) koʻchma Biror narsaning eng sarasi, eng yuqori darajalisi, oliy maqomlisi. ◆ Ayollar orasida suhbatning "tuz"i qurilish edi. Oybek, „Oltin vodiydan shabadalar“ ◆ Men aytmoqchimanki, toʻrtala tuzning hammasi oʻzingizda. Asqad Muxtor, „Tugʻilish“
Sinonimlari
Antonimlari
ТУЗ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.
Tarjimalari
Ruscha ru
tuz I
1 соль; // соляной; ◆ sulfat kislota tuzlari хим. соли серной кислоты; ◆ nordon tuzlar хим. кислые соли; ◆ osh tuzi поваренная соль; qoratikon (или yirik) ◆ tuz столовая соль; ◆ tuz qatlami соляной пласт; ◆ tuz qonlari соляные копи; ◆ oshga tuz solmoq солить пищу;
2 степень солёности пищи; ◆ tuzini qoʻrmoq 1) пробовать пищу (чтобы определить, достаточно ли в ней соли); 2) попробовать, отведать;
3 перен. пища; хлеб-соль; ◆ ichimga tuz ham kirgani yoʻq я абсолютно ничего не ел; ◆ tuz totmoq поесть немного; ◆ bemor kechadan beri tuz totgani yoʻq со вчерашнего дня больной ничего не ел; ◆ tuzini ichib tuzlugʻiga tupurmoq (букв. отведав соли плюнуть в солонку) соотв. ответить на добро неблагодарностью; ◆ tuzini oqlamoq или ◆ tuzini halollamoq 1) оправдать хлеб-соль; 2) перен. оправдать доверие; ◆ u yegan tuzini halolladi он оправдал оказанное ему доверие;
4 перен. смысл, суть; ◆ gapida tuz yoʻq или ◆ gapining tuzi yoʻq в его словах нет смысла; он говорит чушь; ◆
- birovning yarasiga tuz sepmoq сыпать соль на чью-либо рану; бередить, растравлять чьи-либо раны.
tuz II
туз; ◆ gʻishtin tuz бубновый туз.
tuz III
уст. голое место, степь; залежь.
Turkcha (tr)
Turkcha (tr)tuz
- tuz