uloq

Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

u-loq

Etimologiyasi

ULOQ I ’ulangan’. Shimi u l o h yeridan yana si— tilibdi. Bu sifat ’tutapggir-’ maʼnosini anglatuvchi ula- feʼlidan -q qoʻshimchasi bilan yasalgan (ЭСТЯ, I, 588); q undoshining taʼsirida uning oldidagi a unlisi â unlisiga almashgan: ula- + q = ulaq > ulâq.

ULOQ II 'ulangan qism’. Shimining u l o gʻ i soʻkilibdi. Bu ot uloq I sifatidan maʼno taraqqiyoti natijasida oʻsib chiqqan: ’belgi’ -> 'shunday belgiga ega narsa'. Qadimgi turkiy tilda bu soʻz ulagʻ tarzida ta— laffuz qilingan (Devon, I, 143), oʻzbek tilida gʻ undoshi q undoshiga, a unlisi â unlisiga almashgan.

ULOQ III ’echki’. U l o h bohhandan koʻra hoʻy bohhan afzal. Bu ot qadimgi turkiy tilda ulagʻ tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 588), oʻzbek tilida gʻ un-doshi q undoshiga, bu undosh oldidagi a unlisi â unli — siga almashgan: ulagʻ > ulâq. Bu soʻz qadimgi turkiy tilda 'miniladigan hayvon’ni bildirgan, maʼno ta — raqqiyoti natijasida ’echki’ maʼnosini anglata bosh— lagan.

ULOQ IV ’koʻpkari’ (ot sporti oʻyini). Bu yilgi u l o h d a odam juda gavjum boʻldi. Bu ot uloq III otidan maʼno taraqqiyoti natijasida oʻsib chiqqan: ’uy hayvoni’ -> ’oʻrtaga shunday uy hayvonini tashlab oʻtka — ziladigan oʻyin’.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi I

1. ot Ulanadigan narsa. ◆ Uloq solmoq. ◆ Arqonning ulogʻini olib tashlamoq. ◆ ..yirtigʻingizga yamoq, uzugʻingizga uloq tegmay yurardingiz, - dedi Nafisa eriga. Shuhrat, „Jannat qidirganlar“
2. sft. Turli yoʻl bilan (bogʻlash, tikish, yelimlash, kavsharlash, mixlash va shu kabi bilan) oʻzaro tutashtirib, mahkamlab biriktirib qoʻyilgan, ulangan bir necha boʻlakdan iborat, yaxlit emas. ◆ Uloq arqon. Uloq dasturxon. Uloq sim. Uloq tunuka. ◆ Boy bobomning qiz/iapu, Sochi uloqqa oʻxshaydi. "Oq olma, „qizil olma"“
3. ot Narsaning boʻlaklari oʻzaro ulan-ganda hosil boʻlgan tuguni yoki choki, ulangan joyi. Arqonning ulogʻi. Pardaning ulogʻi. Elektr simining ulogʻi. Tunukaning ulogʻi.

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

u-loq

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

II 1 Echki bolasi. ◆ Hozir yuzlab mayin junli qoʻzi va uloqqa egamiz. S. Anorboyev, „Oqsoy“ . ◆ Koʻz oldimga koʻm-koʻk oʻtloqlar.. oʻtlab yurgan jajji uloqlar, barra qoʻzichoq-lar keladi. N. Fozilov, „Qush qanoti bilan“ .

2 Har bir otliq oʻrtaga soʻyib tashlangan uloqni (odatda echki yoki kichikroqbuzoqni) bir-biridan kuch bilan tortib olib, tezroq marraga eltib tashlash uchun kurashishdan iborat milliy sport oʻyini; koʻpkari. ◆ Ot boqqaning — uloqqa, Qoʻy boqqaning — qoʻ-noqqa. Maqol. n ◆ Uloqda otdan yiqilib boshi yorilgan, qoʻl-oyogʻi singan chavandozlar inqillashib yotmoqda. M. Muhammadjonov, „Turmush urinishlari“ . ◆ Himmatning zveno-sidagi yigiggiarning ikkitasi front koʻr-gan.. qolganlari uloqlarda sovrin olgan yi-gitlar edilar. M. Muhamedov, „Qahramon izidan“ .

3 Shunday sport musobaqasida oʻrtaga tikilgan — soʻyib tashlangan echki yoki bu-zoq. [◆ Qambar:] Uloq olish uchun chavandoz boʻ-lish kerak, ukam Obidjon! Oybek, „Tanlangan asarlar“ . ◆ Ana, bir otliq boshsiz uloqni taqimiga bosib, toʻyxonadan chiqdi. T. Mu-rod, „Yulduzlar mangu yonadi“ .

Uloq bermoq 1) ulokda chopiladigan, oʻr-tadan olib, marraga yetkazib tashlanadigan echki, buzoq kabini bermok. ◆ Har kun ikki yuz qozon osh dam/shnar.. ikki yuzlab uloq beri-lar, mamlakatdan toʻyga keluvchi aʼyonga har kun minglab toʻn kiydirilar edi. A. Qodiriy, „Mehrobdan chayon; 2) uloq oʻyinini tashkil qilmoq, oʻtkazmoq“ . ◆ Uloq bergan kishi sovrin ham beradi-da. M. Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“ . ◆ Ruxsatsiz uloq bergan kishiga jarima so-linur. "Mushtum" . Uloq chopmoq Uloqoʻyini-da qatnashmoq. ◆ Dadam Mahkamning bobosi-ning uloq chopishini gapiraversa, kishi hay-ron qoladi. A. Qodiriy, „Uloqda“ . Uloq qil-moq Biridan biri olib, olib qochib oʻyin qilmoq, uloq kabi oʻyin qilmoq. ◆ Tagʻin ehtiyot boʻl, qoʻrboshilar oʻgʻirlab ketib, uloq qshshasin. Oydin, „Hikoyalar“ . Uloqni olmoq Ulokda, umuman, musobaqada gʻolib chiqmoq, gʻalaba qilmoq. ◆ Bu safar uloqni mehmonlar olishdi. n ◆ Andijan, Surxondaryouloqni olib, Xorazm, Qashqadaryo quvlashib borib.. A. Poʻ-lat, „Tasadduq“ .

Sinonimlari

o‘g‘loq (echkining bolasi)

Antonimlari

УЛОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

Ruscha _ru

uloq I
1 связанный, сцепленный; // узелок, соединяющий оба конца (чего-л., напр. верёвки, нитки и т. п.); ◆ uloq arqon связанная верёвка (верёвка, состоящая из нескольких обрывков, связанных концами); ◆ uloq-uloq sim проволока, связанная из нескольких (или многих) обрывков;
2 заплатанный (об одежде); // заплата; ◆ uloq yeng 1) заплатанный рукав; 2) наставленный рукав.

uloq II
1 козлёнок;
2 улак (конно-спортивное состязание, на котором участники состязания вырывают друг у друга козлиную тушу); ◆ uloq chopmoq участвовать в улаке; ◆ uloq choptirmoq ((или bermoq) организовывать улак;
3 козлиная или телячья туша, которую оспаривают друг у друга участники улака; ◆ Uloq olish uchun chavandoz boʻlish kerak (Oybek, "Qutlug' qon") Чтобы выхватить тушу, надо быть наездником.