yaxshi

Vikilug‘at dan olingan


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

yax-shi

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

YAXSHI 'ijobiy sifatta ega’, ’kishiga yoqadigan, maʼqul boʻladigan’. Yaxti soʻz — jon ozigʻi, yomon soʻz — bosh hozigʻi (Maqol). Bu sifat qadimgi turkiy tilda ham ’didga, xohishga mos tush-, maʼqul boʻl-’ maʼnosini anglatgan yaq— feʼlining (ЭСТЯ, IV, 64) ’biroz’ maʼno— sini ifodalovchi -(ï)sh qoʻshimchasini qoʻshib hosil qi-lingan shaklidan —ï qoʻshimchasi bilan yasalgan; -ï qoʻ-shimchasi qoʻshilganidan keyin ikkinchi boʻgʻindagi tor Unli talaffuz qilinmay qoʻygan, sh undoshi taʼsirida uning oldidagi q undoshi x undoshiga almashgan (Devon, III, 39); oʻzbek tilida a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: (yaq- + ïsh = yaqïsh-) + ï = yaqïshï > yaqshi > yaxshï > yäxshi.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.
1 Ijobiy sifatga ega boʻlgan, biror talabga toʻla javob beradigan, kishiga yoqadigan, maʼqul boʻladigan. ◆ Yaxshi kishi. Yaxshi ot. Yaxshi baho. Yaxshi gap. Yaxshi gʻoya. Yaxshi tilaklar Yaxshi yemoq. Yaxshi kiymoq. Uzini yaxshi tutmoq. Yaxshi soʻzjon ozigʻi, Yomon soʻz — bosh qozigʻi. Maqol. ◆ Yaxshi oshini yer, yomon — boshini. Maqol . ◆ Yaxshiga yondash, yomondan qoch. Maqol . ◆ Yaxshi bilan yursang, yetarsan murodga, Yomon bilan yursang, qolar-san uyatga. Maqol . ■■ Kumush

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

◆ Kundan-kun-ga Zaynabning susayib, oʻziga begonalashib borganini yaxshi anglar edi. A. Qodiriy, «Oʻt-gan kunlar» . ◆ Yaxshi gapirib ham koʻrdi, yomon gapirib ham koʻrdi, foydasi boʻlmadi. A. Qdhhor, «Qoʻshchinor chirokdari» . ◆ Gulnor, siz yaxshi oʻylang, ixtiyor sizda. Oybek, «Tanlan-gan asarlar» . ◆ Yaxshining yuzida zuluk ham xol boʻlib koʻrinadi. A. Qahhor, «Toʻyda aza» .

Yaxshi koʻrmoq 1) biror narsani, kishi-ni yoqtirmoq, maʼqul koʻrmoq. ◆ Suhbatni yaxshi koʻradi. Ozoda kiyinishni yaxshi koʻraman. yaya Bu kambagʻal xasta yigitni Yoʻlchi yaxshi koʻrar, ahvoliga koʻngildan qaygʻurar edi. Oybek, «Tanlangan asarlar» . 2) muhabbat qoʻymoq, sevmoq. ◆ Bir-birini yaxshi koʻrmoq. m ◆ -Rosti-ni ayt, muallim bolani yaxshi koʻrasanmi?deb soʻradi Tojiboy qoʻqqisdan. P. Tursun, Oʻqituvchi. ◆ Zulfiqor ustodning qizini ni-hoyatda yaxshi koʻrib qolganini doʻstiga aytib qoʻygan edi. Mirmuhsin . Meʼmor.

2 mod. s. Rozilik, maʼqullash maʼnosi-ni bildiradi; xoʻp boʻladi, durust, maʼqul. ◆ Yaxshi, hozir yetib boraman. Yaxshi, men yana oʻylab koʻraman. m ◆ [Yusufbek hoji:] Yaxshi. Vaʼda ham berayin, ammo sen unashmay tur! A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar» . ◆ [Oqsoqol] Oʻrni-dan turdi va qattiq ovoz bilan: -Yaxshi.. Bu kishiga ham "forma"dan berasan, — dedi va shoshganicha chiqib ketdi. P. Tursun, «Oʻqi-tuvchi» .


Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ЯХШИ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

[[s:ЎТИЛ/{{{1}}}|{{{1}}}]]. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Sifat[tahrirlash]

yaxshi

Ruscha ru

yaxshi
хороший; добрый, славный; приличный; // хорошо; ◆ aʼlo va ~ baholar отличные и хорошие отметки; ◆ ~ odamlar хорошие, славные люди; ◆ bunday qilish ~ emas нехорошо так поступать; ◆ oʻzing kelganing ~ лучше, чтобы ты сам пришёл; ◆ undan koʻra bu ~ этот лучше, чем тот; ◆ ~ qol! счастливо (тебе) оставаться!; ◆ xayr, qizim, ~ qol! до свидания, дочь моя, счастливо (тебе) оставаться!; ◆ ~ kelding хорошо, что ты пришёл; ◆ ~ ishlamoq хорошо работать;◆ oʻzini ~ sezmoq хорошо чувствовать себя; ◆ ~ tikilgan kostyum хорошо сшитый костюм; ◆ ~ uyushtirilgan mehnat хорошо организованный труд; ◆ ~gina 1) хорошенький, славненький; 2) значительный, основательный; 3) хорошенько; значительно, основательно; как следует; ◆ ~gina yigit довольно хороший парень; ◆ ~gina uxlab turdim я хорошо выспался (поспал); ◆ ~gina ovqatlandim я хорошо (плотно) покушал; ◆ bugun ~gina issiq сегодня довольно жарко; ◆ ~ niyat - yarim davlat посл. доброе намерение - половина богатства; ◆ yomon urugʻdan ~ meva kutma посл. от плохого семени не жди хороших плодов; ◆ ~ otga bir qamchi, yomon otga ming qamchi посл. хорошей лошади довольно одного удара, а плохой - тысячи мало; ◆ aldashga bola ~ посл. обмануть ребёнка легко;
2 хороший, добрый, славный (человек); ◆ ~ga yondash, yomondan qoch см. ◆ yondashmoq 2; yomonning ~si boʻlguncha, ~ning yomoni boʻl посл. лучше будь худшим среди хороших, чем лучшим среди плохих;
3 частица хорошо; ладно; ◆ ~, hozir boraman хорошо, я сейчас пойду; ◆ ~, men yana oʻylab koʻraman хорошо, я ещё раз подумаю; ◆ 

  • ~ koʻrmoq любить; уважать; ◆ bir-birini ~ koʻrmoq любить друг друга; ◆ u sizni ~ koʻradi он вас любит; ◆ u muzikani ~ koʻradi он любит музыку.