yoʻqotmoq

Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

yoʻ-qot-moq

Etimologiyasi

YOʻQOT- ’yoʻq holatga keltir-’. [Yoʻlchi] etikni turmada yoʻhotgan (Oybek). Bu feʼlni yoq soʻzi bilan ’qil-’ maʼnosini anglatuvchi et- feʼlining birlashuvi natijasida yuzaga kelgan deb tushuntirish mavjud: yoq + et- = yoqet- > yoqät- > yoqât-. Biz — ningcha, qadimgi turkiy tilda yoq soʻzidan avval -a qoʻshimchasi bilan feʼl yasalgan va unga -t orttirma qoʻshimchasi qoʻshilgan (ДС, 273), keyinchalik oʻzbek ti — lida a unlisi â unlisiga almashgan: (yoq + a = yoqa-) + t = yoqat- > yoqât-.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

Yoʻq qilmoq. ◆ Bularni tag-tugi bilan yoʻqotmagunimizcha, bizga tinchlik yoʻq. Oybek, „Ulugʻ yoʻl“

2 Muayyan maqsadga monelik qiladigan toʻsiqni olib tashlamoq; barham bermoq. ◆ Savodsizlikni yoʻqotmoq. n . . ◆ turmushimizda bir qadar isloh yuzaga chiqsin, bemaʼni ishlarni yoʻqotaylik.. Oybek, „Tanlangan asarlar“

3 Ixtiyorsiz holda tegishli narsasini yoʻq qilmoq, nazar-eʼtiboridan qochirmoq. ◆ Koʻr hassasini bir marta yoʻqotadi. Maqol 1◆ sh ..ustod Qavom, Najmiddin ketganidan soʻng, koʻngli boʻm-boʻsh boʻlib qolib, bir nimasini yoʻqotgan odamdek gangib yurdi. Mirmuhsin, „Meʼmor“

4 koʻchma Ajralmoq, mahrum boʻlmoq; ayrilmoq, judo boʻlmoq. ◆ Gulandom yolgʻiz goʻzalgina emas, balki aqli va insoniy gʻururini hali jilla yoʻqotmagan xotin kabi tuyuldi. Oybek, „Tanlangan asarlar“ . ◆ Jangda oʻz safdoshlaridan bir nechtasini yoʻqotdi. Gazetadan

5 Kuchdan qolmoq, yoʻqqa chiqmoq. ◆ Qonun-ning 26-moddasi oʻz kuchini yoʻqotgan, deb hisoblansin.

Aqlini (yoki esini, hushini, es-hushini) yoʻqotmoq Toʻgʻri fikrlash, anglash holatini yoʻqotmoq, gangib qolmoq. Temirjon esa qadah urishtirish u yoqda tursin, aqlini yoʻqotib, nima boʻlayotganiga ham tushunmas, xomush oʻtirardi. J. Abdullaxonov, Oriyat.

◆ -Voy, esim qursin, sizlarni koʻrib, esimni ham yoʻqotib qoʻydim, — dedi onasi tashqariga intilib. Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“ ◆ Bir lahza es-hushini yoʻqotib, esankirab turdi-da, keyin.. K. Yashin, Hamza. Gapini (yoki soʻzini) yoʻqotmoq Gap-soʻzidan adashmoq, nima gapirishni bilmay qolmoq. ◆ Yigit gapini yoʻqotib chaynaldi. Qizga, yalingandek, jav-dirab qaradi. S. Ahmad, „Ufq“ . Notiq.. "toʻsatdan qattiqroq tanqid qshzdim, tekshiy" degan andishaga borib, soʻzini yoʻqotib qoʻydi. A. Qahhor, Notiq. O‘zini yoʻqotmoq Biror ish-harakat, gap-soʻz va shu kabilarda meʼyoriy holatini yoʻqotmoq, gangib, esankirab qolmoq. ◆ Oʻzlarini yoʻqotib qoʻygan duo-xon-doyalar bu salobatli kishini koʻrib, tur-gan joylarida qotib qoldilar. T. Obidov, „Yusufjon qiziq“ ◆ Qasam ruhi bilan gʻayratlanib kelgan yigit bu yerdagi ahvolni koʻrib, oʻzini yoʻqotib qoʻydi. A. Muxtor, „Qoraqalpoq qissasi“

Sinonimlari

yitmoq.

Antonimlari

ЙЎҚОТМОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

Ruscha _ru

yoʻqotmoq
1 терять; ◆ pul yoʻqotmoq терять деньги; buyruq oʻz kuchini yoʻqotdi приказ утерял свою силу; u oʻzini yoʻqotib qoʻydi он растерялся;
2 уничтожать; истреблять, ликвидировать.