boʻsh

Vikilug‘at dan olingan


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

boʻsh

Aytilishi

Etimologiyasi

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

I 1 Ichida hech narsasi boʻlmagan; quruq.◆ Boʻsh idish. Boʻsh qop tik turmas. Maqol. n◆ Kelinni olib kelishga ketgan ara-valar boʻsh qaytibdi. S. Ahmad, Ufq.◆ U boʻsh savat, xurjun koʻtarib olgan edi. S. Siyoyev, Yorugʻlik.◆ Soy boʻyida turgan boʻsh koʻzani yom-gʻir chertib-chertib qoʻyadi. P. Qodirov, Yulduzli tunlar.

2 Kimsadan yoki narsadan xoli, hech kim yoki hech narsa yoʻq.◆ Gʻijduvonning bozor kuni boʻlganiga qaramay, bozor joyi butunlay boʻsh edi. S. Ayniy, Qullar.

3 Band boʻlmagan, ishgʻol etilmagan, bekor.◆ Boʻsh oʻrin. Boʻsh yer. n Bashirjon ola-zarak boʻlib, joy qidirdi. Xayriyat, chekka-roqda bitta stul boʻsh ekan. N. Aminov, Qahqaha.◆ Hashamatli binoda bironta boʻsh joy qolmagan. "Sharq yulduzi".◆ Boʻsh oʻrin axtarib, oʻrtada turib qoldi. E. Samandarov, Daryo-sini yoʻqotgan qirgʻoq.◆ Daraxt soyasidagi boʻsh oʻrindiq tomon yurishdi. "Yoshlik".

Boshi boʻsh ayn. boshi ochiq q. bosh.◆ Huru gʻilmon sifat oʻltirishingdan Boshing boʻsh-mi, sevar yorga yetishdim. "Bahrom va Gulandom".◆ Uka, aytay desam, koʻngling xush emas, Olib ketay desam, boshing boʻsh emas. "Oq olma, qizil olma".

4 Ish bilan band boʻlmagan, ishdan xoli; bekor, beish, ishsiz.◆ Boʻsh kun. Boʻsh vaqt. yat ◆ Jindak tinch, boʻsh vaqt boʻp qolsa, bas, u darhol kitobga yopishardi. T. Rustamov, Man-gu jasorat.◆ Boʻsh boʻlsangiz, Mingoʻrikka qi-mizga borar edik. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar. ◆ Otinoyi birdan-bir hunari va boʻsh qolgan-dagi ovunchogʻi — charxni gʻarillatishga kiri-shadi. P. Tursun, Oʻqituvchi.

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

boʻsh

Aytilishi

Etimologiyasi

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

II 1 Salga uzilib, yulinib yoki yirtilib ketadigan, pishiq-puxta emas, jonsiz.◆ Boʻsh ip. Boʻsh arqon. Boʻsh latta. sht ◆ Suxsur degan qush boʻlar, Tortsam, pati boʻsh boʻlar. "Oq olma, qizil olma".

2 Salga sinib, uvalanib, ezilib ketadigan, yumshoq.◆ Boʻsh kesak. Boʻsh yer. Boʻsh yongʻoq. Boʻsh yogʻochni qurt yer. Maqol. m◆ Bu yoqning toshi u yoqniki singari qattiq, yaxlit emas, juda boʻsh, gʻoʻrasha edi. M. Ismoiliy, Fargʻona t. o.

3 Kuchsiz, zaif; ohista.◆ Boʻsh ovoz. n Anvar yuzini tutib berdi. Rano uning yuziga boʻshgina urib qoʻydi. A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.◆ Gʻoyaviy boʻsh, badiiy oqsoq asarlar oʻz bahosini olayotir. Gazetadan.◆ Sen, bolam, hali koʻp yoshsan, Urush qshxmoqqa sen boʻshsan. "Malikai ayyor".

4 Qattiq siqilmagan, tarang tortil-magan, pishiq-puxta bogʻlanmagan; erkin. ◆ Dutorning torlari hali boʻsh. Mashinaning tormozlari boʻsh ekan. v Qamishni boʻsh ushlasang, qoʻlingni qiyadi.. [dedi Allonbiy].A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.◆ Sendan battar qilib meni bogʻlagan. Boʻsh boʻlganda soʻrar edimholingni. "Shirin bilan Shakar".

Boʻsh quymoq (yoki tutmoq) Erkinlik berib, oʻz holiga qoʻyib qoʻymoq.◆ Seni hozir boʻsh qoʻyaman, lekin tovush qilmaysan. Hamza, Paranji sirlari.◆ Pul asov qushga oʻxshaydi, sal boʻsh tutdingmi, qoʻlingdan uchadi-ketadi.Oybek, Tanlangan asarlar.◆ U otining boshini boʻsh qoʻyib, ikkala qoʻlini ogʻziga kar-nay qshshb baqirardi. S. Siyoyev, Yorugʻlik.

5 koʻchma Gapni, ishni eplay olmaydi-gan; qattiqqoʻllik, talabchanlik qila ol-maydigan; oʻz haq-huquqini talab qila ol-maydigan, boʻshang, landavur.◆ Boʻsh rahbar. m -Boʻshsiz, laqmasiz! — ogʻzini koʻpirtirdi Mastura. Oybek, O. v. shabadalar.◆ Sen boʻshsan, lattasan, urgʻochisan! Pul sanashdan boshqasiga yaramaysan. X. Toʻxtaboyev, Yillar va yoʻllar.

Boʻsh qaramoq Qattiqqoʻllik, talabchanlik koʻrsatmay ish tutmoq.◆ Uning bir qism gʻoʻzasi suvdan qolib, qatqaloq bosgan ekan, yuziga solib: -Oʻzingiz xoʻb pishiq dehqonsiz-ku, odasharga boʻsh qarabsiz-da.. — deb yomon izza qildi. H. Nazir, Mayoq sari.

6 Puxta, bilimdon, omilkor boʻlmagan; zaif.◆ Matematikadan juda boʻshman. Arab-boy oʻqishda juda boʻsh. m U◆ oʻqishda juda boʻsh, ammo gʻirromlik va shumlikka abjir.P. Tursun, Oʻqituvchi.◆ Rohat xola ayvonda sabzi artib, kelinini koyirdi: -Boʻshsiz, bolam, boʻshsiz!"Guldasta".

7 Yetarli asosga ega boʻlmagan; puch, xom. ◆ Boʻsh xayollar. sht◆ Endi uning xayolida hamma narsa boʻsh va maʼnosiz edi. Oybek, Tanlangan asarlar.◆ San boʻsh xayol qilma, Man hech bir vaqt sandan ajralmam. Hamza.

Boʻsh(ga) ketmoq Bekor ketmoq, zoye boʻlmoq.◆ Shuncha harakat boʻsh(ga) ketdi. Boʻsh(ga) chiqmoq Asossiz, puch boʻlib chiqmoq.◆ Hasan-alining shubhasi boʻshga chiqdi. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar.◆ Baxtga qarshi, bu umid ham boʻsh chiqdi. A. Qodiriy, Mehrobdan chayon. Tagi boʻsh 1) yetarli asosga ega emas; asossiz.◆ Tagi boʻsh gap; 2) yetarli tayanchigʻi boʻlmagan.◆ Sizning tagingiz boʻsh, tarafingizni oladigan odam boʻlmaydi. A. Muxtor, Tugʻilish.
Boʻsh kelmoq Yutqizmoq, yengilmoq, yon bermoq (bahs, kurash, jang va sh. k. da). ◆ Kurashda qaytadi deb oʻylaysanmi, axir biz hali boʻsh keladigan yigitlardan emasmiz. M.Qoriyev, Oydin kechalar.◆ Lekin endi Toʻrt-koʻz ham boʻsh kelmadi. S. Anorboyev, Ham-suhbatlar.◆ Odatda oftob bilan oshno kishi uncha-muncha kasalliklarga boʻsh kelmaydi. Gazetadan. Joni boʻsh 1) tez nobud boʻladigan. ◆ Joni boʻsh maxluq. Joni boʻsh oʻsimlik. m Buku mol, terisi qalin; joni boʻsh qoʻy, echki-larimiz ham choʻp tishlab, tuproq yalab, qish-ni havoda oʻtkazishdi. "Mushtum"; 2) koʻchma hech narsaga bardosh bera olmaydigan, qiyin-chilikdan qoʻrqadigan; joni shirin.◆ Bu orada Viktorga oʻxshagan joni boʻshlar esa quyon boʻlishdi. Sh. Gʻulomov, Choʻl belida. Koʻngli boʻsh Koʻngilchan, muloyim, rahmdil.◆ Xotin kishi-ning koʻngli boʻsh boʻladi, ichida sir yotmaydi, deb qoʻrqqan edi. S. Ahmad, Ufq.◆ Uancha isho-nuvchan, itoatgoʻy, koʻngli boʻsh qizga oʻxshaydi."Yoshlik". Ogʻzi (yoki tili) boʻsh 1) ogʻziga kuchi yetmaydigan; sir saqpayolmaydigan.◆ Uning ogʻzi boʻsh, sir aytib boʻlmaydi unga; 2) gapini eplab gapira olmaydigan, gapirishga qoʻr-qadigan.◆ \Abduxoliq:] Kattalarning koʻzi mening chumchuqday oʻgʻlimga, yana bir qancha ogʻzi boʻsh kambagʻallarga tikilibdi. Oybek, Tanlangan asarlar.


Sinonimlari

Antonimlari

БЎШ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

boʻsh

Tillar

Ruscha ru

boʻsh I
1 пустой, порожний; ◆ ~ (yotgan) yer пустующая земля, пустошь, залежь; ◆ ~ qop tik turmas посл. пустой мешок стоять не будеть;
2 незанятый, свободный; ◆ ~ oʻrin свободное место; ◆ ~ vaqt свободное время; ◆ qoʻli ~ он свободен, он ничем не занят; ◆ ~ yurmoq ходить без дела; ◆ ~ qoʻymoq прям. и перен. отпускать поводья; предоставить (кого-л.) самому себе;
3 перен. пустой, необоснованный; ◆ ~ soʻz пустые слова; необоснованные разговоры; ◆ ~ xayollar пустые фантазии, химеры.

boʻsh II
1 слабый, непрочный; // слабо, непрочно; ◆ ~ arqon непрочная верёвка; ◆ ~ bogʻlamoq слабо завязывать;
2 рыхлый, нетвёрдый, неплотный; ◆ ~ yer рыхлая земля; ◆ ~ yongʻoq орех, который легко раскалывается; ◆ yogʻochning ~ini qurt yeydi посл. мягкое дерево червь точит (т. е. слабого все обижают);
3 вялый; // вяло;
4 слабохарактерный; мягкотелый; нетребовательный; ◆ ~ rahbar слабый руководитель; ◆ ogʻzi ~ odam человек, который не умеет держать язык за зубами; ◆ ~ kelmoq поддаваться, уступать (кому-л. в чем-л.); проявлять слабость, пасовать (перед кем-чем-л.); ◆  ~ qaramoq не проявлять достаточной строгости (к кому-либо); относиться (к чему-л.) небрежно, спустя рукава;
5 слабый (в чем-л.), не обладающий прочными знаниями; // слабо; ◆ u matematikadan ~ он слаб в математике; ◆ ~ oʻynamoq слабо (плохо) играть (во что-л.).