boʻsh

Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

boʻsh

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi I

1. Ichida hech narsasi boʻlmagan; quruq. ◆ Boʻsh idish. ◆ Boʻsh qop tik turmas. Maqol ◆ Kelinni olib kelishga ketgan aravalar boʻsh qaytibdi. Said Ahmad, „Ufq“ ◆ U boʻsh savat, xurjun koʻtarib olgan edi. Sa’dulla Siyoyev, „Yorugʻlik“ ◆ Soy boʻyida turgan boʻsh koʻzani yomgʻir chertib-chertib qoʻyadi. Pirimqul Qodirov, „Yulduzli tunlar“
2. Kimsadan yoki narsadan xoli, hech kim yoki hech narsa yoʻq. ◆ Gʻijduvonning bozor kuni boʻlganiga qaramay, bozor joyi butunlay boʻsh edi. Sadriddin Ayniy, „Qullar“
3. Band boʻlmagan, ishgʻol etilmagan, bekor. ◆ Boʻsh oʻrin. ◆ Boʻsh yer. ◆ Bashirjon olazarak boʻlib, joy qidirdi. Xayriyat, chekkaroqda bitta stul boʻsh ekan. N. Aminov, „Qahqaha“ ◆ Hashamatli binoda bironta boʻsh joy qolmagan. "Sharq yulduzi" ◆ Boʻsh oʻrin axtarib, oʻrtada turib qoldi. E. Samandarov, „Daryosini yoʻqotgan qirgʻoq“ ◆ Daraxt soyasidagi boʻsh oʻrindiq tomon yurishdi. "Yoshlik"
   Boshi boʻsh - ayn. boshi ochiq q. bosh. ◆ Huru gʻilmon sifat oʻltirishingdan Boshing boʻshmi, sevar yorga yetishdim. "Bahrom va Gulandom" ◆ Uka, aytay desam, koʻngling xush emas, Olib ketay desam, boshing boʻsh emas. "Oq olma, qizil olma"
4. Ish bilan band boʻlmagan, ishdan xoli; bekor, beish, ishsiz. ◆ Boʻsh kun. ◆ Boʻsh vaqt. ◆ Jindak tinch, boʻsh vaqt boʻp qolsa, bas, u darhol kitobga yopishardi. T. Rustamov, „Mangu jasorat“ ◆ Boʻsh boʻlsangiz, Mingoʻrikka qimizga borar edik. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“ ◆ Otinoyi birdan-bir hunari va boʻsh qolgandagi ovunchogʻi - charxni gʻarillatishga kirishadi. Parda Tursun, „Oʻqituvchi“

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

boʻsh

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi II

1. Salga uzilib, yulinib yoki yirtilib ketadigan, pishiq-puxta emas, jonsiz. ◆ Boʻsh ip. ◆ Boʻsh arqon. ◆ Boʻsh latta. ◆ Suxsur degan qush boʻlar, Tortsam, pati boʻsh boʻlar. "Oq olma, qizil olma"
2. Salga sinib, uvalanib, ezilib ketadigan, yumshoq. ◆ Boʻsh kesak. ◆ Boʻsh yer. ◆ Boʻsh yongʻoq. ◆ Boʻsh yogʻochni qurt yer. Maqol ◆ Bu yoqning toshi u yoqniki singari qattiq, yaxlit emas, juda boʻsh, gʻoʻrasha edi. Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“
3. Kuchsiz, zaif; ohista. ◆ Boʻsh ovoz. ◆ Anvar yuzini tutib berdi. Rano uning yuziga boʻshgina urib qoʻydi. Abdulla Qodiriy, „Mehrobdan chayon“ ◆ Gʻoyaviy boʻsh, badiiy oqsoq asarlar oʻz bahosini olayotir. Gazetadan ◆ Sen, bolam, hali koʻp yoshsan, Urush qilmoqqa sen boʻshsan. "Malikai ayyor"
4. Qattiq siqilmagan, tarang tortilmagan, pishiq-puxta bogʻlanmagan; erkin. ◆ Dutorning torlari hali boʻsh. ◆ Mashinaning tormozlari boʻsh ekan. ◆ Qamishni boʻsh ushlasang, qoʻlingni qiyadi.. [dedi Allonbiy]. Asqad Muxtor, „Qoraqalpoq qissasi“ ◆ Sendan battar qilib meni bogʻlagan. Boʻsh boʻlganda soʻrar edim holingni. "Shirin bilan Shakar"
   Boʻsh qo‘ymoq (yoki tutmoq) - erkinlik berib, oʻz holiga qoʻyib qoʻymoq.◆  Seni hozir boʻsh qoʻyaman, lekin tovush qilmaysan. Hamza, „Paranji sirlari“ ◆ Pul asov qushga oʻxshaydi, sal boʻsh tutdingmi, qoʻlingdan uchadi-ketadi. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ U otining boshini boʻsh qoʻyib, ikkala qoʻlini ogʻziga karnay qshshb baqirardi. Sa’dulla Siyoyev, „Yorugʻlik“
5. koʻchma Gapni, ishni eplay olmaydigan; qattiqqoʻllik, talabchanlik qila olmaydigan; oʻz haq-huquqini talab qila olmaydigan, boʻshang, landavur. ◆ Boʻsh rahbar. ◆ Boʻshsiz, laqmasiz! - ogʻzini koʻpirtirdi Mastura. Oybek, „Oltin vodiydan shabadalar“ ◆ Sen boʻshsan, lattasan, urgʻochisan! Pul sanashdan boshqasiga yaramaysan. Xudoyberdi Toʻxtaboyev, „Yillar va yoʻllar“
   Boʻsh qaramoq - qattiqqoʻllik, talabchanlik koʻrsatmay ish tutmoq. ◆ Uning bir qism gʻoʻzasi suvdan qolib, qatqaloq bosgan ekan, yuziga solib: -Oʻzingiz xoʻb pishiq dehqonsiz-ku, odamlarga boʻsh qarabsiz-da.. - deb yomon izza qildi. Hakim Nazir, „Mayoq sari“
6. Puxta, bilimdon, omilkor boʻlmagan; zaif. ◆ Matematikadan juda boʻshman. ◆ Arabboy oʻqishda juda boʻsh. ◆ U oʻqishda juda boʻsh, ammo gʻirromlik va shumlikka abjir. Parda Tursun, „Oʻqituvchi“ ◆ Rohat xola ayvonda sabzi artib, kelinini koyirdi: -Boʻshsiz, bolam, boʻshsiz! "Guldasta"
7. Yetarli asosga ega boʻlmagan; puch, xom. ◆ Boʻsh xayollar. ◆ Endi uning xayolida hamma narsa boʻsh va maʼnosiz edi. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ San boʻsh xayol qilma, Man hech bir vaqt sandan ajralmam. Hamza
   Boʻsh(ga) ketmoq - bekor ketmoq, zoye boʻlmoq. ◆ Shuncha harakat boʻsh(ga) ketdi.
   Boʻsh(ga) chiqmoq - asossiz, puch boʻlib chiqmoq. ◆ Hasanalining shubhasi boʻshga chiqdi. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“ ◆ Baxtga qarshi, bu umid ham boʻsh chiqdi. Abdulla Qodiriy, „Mehrobdan chayon“
   Tagi boʻsh - 1) yetarli asosga ega emas; asossiz. ◆ Tagi boʻsh gap. 2) yetarli tayanchigʻi boʻlmagan.◆  Sizning tagingiz boʻsh, tarafingizni oladigan odam boʻlmaydi. Asqad Muxtor, „Tugʻilish“
   Boʻsh kelmoq - yutqizmoq, yengilmoq, yon bermoq (bahs, kurash, jang va shu kabilarda). ◆ Kurashda qaytadi deb oʻylaysanmi, axir biz hali boʻsh keladigan yigitlardan emasmiz. M. Qoriyev, „Oydin kechalar“ ◆ Lekin endi Toʻrtkoʻz ham boʻsh kelmadi. Sunnatilla Anorboyev, „Hamsuhbatlar“ ◆ Odatda oftob bilan oshno kishi uncha-muncha kasalliklarga boʻsh kelmaydi. Gazetadan
   Joni boʻsh - 1) tez nobud boʻladigan. ◆ Joni boʻsh maxluq. ◆ Joni boʻsh oʻsimlik. ◆ Bu-ku mol, terisi qalin; joni boʻsh qoʻy, echkilarimiz ham choʻp tishlab, tuproq yalab, qishni havoda oʻtkazishdi. "Mushtum" 2) koʻchma hech narsaga bardosh bera olmaydigan, qiyinchilikdan qoʻrqadigan; joni shirin. ◆ Bu orada Viktorga oʻxshagan joni boʻshlar esa quyon boʻlishdi. Sh. Gʻulomov, „Choʻl belida“
   Koʻngli boʻsh - koʻngilchan, muloyim, rahmdil. ◆ Xotin kishining koʻngli boʻsh boʻladi, ichida sir yotmaydi, deb qoʻrqqan edi. Said Ahmad, „Ufq“ ◆ U ancha ishonuvchan, itoatgoʻy, koʻngli boʻsh qizga oʻxshaydi. "Yoshlik"
   Ogʻzi (yoki tili) boʻsh - 1) ogʻziga kuchi yetmaydigan; sir saqlay olmaydigan. ◆ Uning ogʻzi boʻsh, sir aytib boʻlmaydi unga. 2) gapini eplab gapira olmaydigan, gapirishga qoʻrqadigan. ◆ [Abduxoliq:] Kattalarning koʻzi mening chumchuqday oʻgʻlimga, yana bir qancha ogʻzi boʻsh kambagʻallarga tikilibdi. Oybek, „Tanlangan asarlar“

Antonimlari

БЎШ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

boʻsh

Tillar

• Ozarbayjoncha: boş
• Qoraqalpoqcha: boş
• Turkmancha: azat
• Turkcha: boş

Ruscha _ru

boʻsh I
1 пустой, порожний; ◆ boʻsh (yotgan) yer пустующая земля, пустошь, залежь; ◆ boʻsh qop tik turmas посл. пустой мешок стоять не будеть;
2 незанятый, свободный; ◆ boʻsh oʻrin свободное место; ◆ boʻsh vaqt свободное время; ◆ qoʻli boʻsh он свободен, он ничем не занят; ◆ boʻsh yurmoq ходить без дела; ◆ boʻsh qoʻymoq прям. и перен. отпускать поводья; предоставить (кого-л.) самому себе;
3 перен. пустой, необоснованный; ◆ boʻsh soʻz пустые слова; необоснованные разговоры; ◆ boʻsh xayollar пустые фантазии, химеры.

boʻsh II
1 слабый, непрочный; // слабо, непрочно; ◆ boʻsh arqon непрочная верёвка; ◆ boʻsh bogʻlamoq слабо завязывать;
2 рыхлый, нетвёрдый, неплотный; ◆ boʻsh yer рыхлая земля; ◆ boʻsh yongʻoq орех, который легко раскалывается; ◆ yogʻochning boʻshini qurt yeydi посл. мягкое дерево червь точит (т. е. слабого все обижают);
3 вялый; // вяло;
4 слабохарактерный; мягкотелый; нетребовательный; ◆ boʻsh rahbar слабый руководитель; ◆ ogʻzi boʻsh odam человек, который не умеет держать язык за зубами; ◆ boʻsh kelmoq поддаваться, уступать (кому-л. в чем-л.); проявлять слабость, пасовать (перед кем-чем-л.); ◆  boʻsh qaramoq не проявлять достаточной строгости (к кому-либо); относиться (к чему-л.) небрежно, спустя рукава;
5 слабый (в чем-л.), не обладающий прочными знаниями; // слабо; ◆ u matematikadan boʻsh он слаб в математике; ◆ boʻsh oʻynamoq слабо (плохо) играть (во что-л.).