ilik

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Turkey.svg Turkcha (tr)

ilik

bogʻich


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

i-lik

Aytilishi

Etimologiyasi

ILIK ’suyak ichidagi yogʻsimon modda’. I l i k k a pishirilgan palovning mazasi tamoman boshhacha boʻ— ladi. Bu ot asli qadimgi turkiy tilda 'qimirla-’, ’jil-’ maʼnosini anglatgan yil- feʼlidan ~(i)k qoʻ-shimchasi bilan yasalgan boʻlsa kerak (Devon, I, 102); keyinroq soʻz boshlanishidagi y undoshi talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, I, 102): yil- + ik > ilik (ilon soʻziga qiyoslang).
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

1 esk. ayn. qoʻl 1 (asosan egalik qoʻshimchalari bilan qoʻllanadi). Sabr ayla-sang, murodingga yetarsan, Nasib boʻlsa, yor ilkidan tutarsan. "Tohir va Zuhra". ..Xitoy qizlari moʻgʻul yigitlari ilkiga tushmaslik uchun yonib turgan uylar ichiga oʻzlarini urgan-larinioʻz koʻzim bilan koʻrdim. M. Osim, Kar-von yoʻllarida. Sizga mening maslahatim — ◆ Andijonda koʻp turmang. Ilikka tushib qolursiz. P. Qodirov . Yulduzli tunlar.

2 Boldir suyagi, oyoqning tizzadan toʻpiq-qacha boʻlgan qismi. Yana bu oyoq yo iligidan, yo tizzasidan qirqilgan boʻlsa ham mayli edi. S. Zunnunova, Koʻk chiroqlar. Ha, koʻchaga chiq-maysan, eshitdingmi? Hoy bola! Iligingni sindiraman-u, kasalingni boqib oʻtiravera-man. N. Safarov, Saodatning qissasi.

3 Odamlar hamda qoʻy, mol va sh. k. hay-vonlar oyokdarining ichida moysimon mod-da boʻluvchi qismi; ana shu qismning (goʻshti bilan) pishirilgani. ◆ -Qani, barradan oling, oʻgʻlim, — dedi u ilik uzatib. — Qoʻrqmang, bu parranda etiday yengil hazm boʻladi. A. Mi-rahmedov, «Qoʻylar qoʻziladi» . ◆ Maxsum yeb to-zalangan ilikni asta dasturxonga qoʻydi-da, hayajon ichida baqrayib oʻtirgan Boboqul-ga tikildi. S. Anorboyev, «Oqsoy» .

4 Shu suyak ichidagi moysimon modda, toʻqima (isteʼmol etiladi va nihoyatda quvvat-mador boʻluvchi taom sifatida qaraladi). ◆ Yana bunday toʻqimalar paysi-mon suyaklar ichidagi ilik, yapaloq suyaklar orasidagi mijik va kemik deb ataluvchi yogʻlardan ham iborat boʻladi. K. Mahmudov, «Oʻzbek tansiq taomlari» . -Boʻlmasa, iligi-ni siz qoqib yeng, dada.. — dedi oʻgʻil. R. Fay-ziy. Sen yetim emassan.

Iligi baquvvat (yoki toʻq) Kuch-madori yaxshi, kuch-quvvatga toʻla; boʻliq. ..qopni bir hamla bilan orqaga olib, dadil koʻtarildi-yu, gʻizillab yurib ketdi. Sakson ota orqadan qarab qoldi va ichida dedi: "Iligi baquvvat ekan!". Oybek, O.v. shabadalar. Hakim akahar yilgidek bu itwi ham gʻoʻzani yoshligidan "iligi toʻq", baquvvat qilib oʻstirish uchun hara-kat qilmoqda. N. Rixsiyev, Mirishkor. Iligi puch (yoki puchaymoq) Tinka-madori qurigan; nimjon boʻlib qolmoq. Axir bechoralarning ishlashi uchun ham kuch-quvvat, mador kerak-ku. Iligi puchayib qolgan odam nima ishga yaraydi?M. Hazratqulov, Jurʼat. Iligi toʻla (yoki toʻlmoq) Yetarli kuch-quvvatga ega, yetar-li kuch-quvvatga ega boʻlmoq. Oʻtga yaxshi oʻrga-nib, iligi toʻlgandan soʻng ajratdim. S. Anorboyev, Oqsoy. Temirtosh esa hokimning kiyimi ostidan bilinib turgan mushakla-riga qarab, "Moy bilan goʻshtni koʻp yeb, iligi toʻlgan", deb oʻyladi. M. Osim, Karvon yoʻllarida. Ili k uzildi q. iliguzildi. ◆ Koʻklam chogʻi, ilik uzildi palla, odamning sillasi qurib, lohas boʻlaveradigan kunlar-ning biri. X. Sultonov, «Onamning yurti» . Ilik yuvmoq esk. Qoʻl yuvmoq, aloqani uzmoq; kechmoq. ◆ Qolmadi hurmat ahli olamda Olamu olam ahlidin yuv ilik. Bobur .

ili-miliq ayn. iliq-miliq. Birda-niga choʻlning havosi oʻzgardi, erta kuz boʻli-shiga qaramay, esib turgan ili-miliq sha-bada oʻrniga qandaydir dimoqqa xush yoqadi-gan, bogʻlardan esayotgan yoqimli shamol kela boishadi. S. Ahmad, Choʻl burguti.


Sinonimlari

Antonimlari

ИЛИК. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

Ruscha ru

ilik I
костный мозг, костный жир; ◆ ~ni qoqmoq вытряхнуть костный мозг (из кости); * uzildi payt трудный для крестьян период весны, когда запасы прошлого года кончились, а новых продуктов ещё нет; iligi toʻq 1) здоровый, бодрый; 2) богатый; iligi quridi (или uzildi) он ослабел, он чувствует себя плохо.

ilik II
[[[ilgi]]]
уст. поэт. рука; kampirning ilgida hassa в руке у старухи посох.


Flag of Turkey.svg Turkcha (tr)

ilik

bogʻich