quyruq

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

quy-ruq

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

QUYRUQ ' hayvon tanasining chiqaruv teshigi te — pasidan boshlanadigan, odatda pastga tushib turadigan qismi'. Bir balosi boʻlmasa, shudgorda q u y r u q na qilur (Maqol). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot qużruq, qudruq, quduruq tar — zida talaffuz qilingan (ДС, 463). Koʻrinadiki, bu ot— ning dastlabgi shakli qużuruq boʻlib, asli qużï sifa — tidan -r qoʻshimchasi bilan yasalgan feʼlga (bunday feʼl Mahmud Koshgʻariy lugʻatida keltirilgan qużurgʻan soʻzi tarkibida aniq ajraladi: Devon I, 473) -(u)q qoʻshimcha-sini qoʻshib yasalgan; keyinchalik ikkinchi boʻgʻindagi ï unlisi u unlisiga almashgan va bu unli talaffuz qi-linmay qoʻygan, ż undoshi y undoshiga almashgan: (qużï + r = qużïr—) + uq = qużïruq > qużuruq > qużruq > quyruq.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

ayn. dum 1. Quyrugʻi uzun it. yaya ◆ Bedovga yarashgan quyruq ham yoldir. Er-gash Jumanbulbul oʻgʻli . Qushni osmonda tu-tib turadigan — qanot bilan quyrugʻi. P. Tursun, Oʻqituvchi.

2 koʻchma Doim birovga ergashib yuradi-gan, uning xizmatiga tayyor turadigan shaxs haqida; dum. Soli sovuq oʻz quyrugʻiga buyur-di: -Jumanboy, pastdan polos olib boring, choping. M. Ismoiliy, Fargʻonat. o.

3 ayn. dumba 1. ◆ Boqilgan qoʻylarning quy-rugʻi quchoqqa sigʻmas edi. Uzoqdagi quyruqdan yaqindagi oʻpka yaxshi. Maqol . ■■ ◆ Tajribali chopqinchilar Hirot tomoniga borayotganda, har ikki-uch soatlik yoʻlda maʼlum bir yerga quyruq yogʻi boʻlaklarini koʻmib qoʻygan edi-lar. S. Ayniy, «Qullar» .

4 Samolyot, kema va sh.k. ning orqa qismi. Samolyotning quyrugʻi. Kemaning quyrugʻi.

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ҚУЙРУҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

OʻTIL

Tarjimalari[tahrirlash]

quyruq

Tillar[tahrirlash]

Ruscha ru

quyruq
1 хвост; // хвостовой (см. также dum 1); quyrugʻi uzun it длиннохвостая собака; ◆ kemaning quyruq qismi корма корабля;
2 курдюк; курдючный; ◆ quyruq moyi курдючное сало; ◆ uzoqdagi quyruqdan yaqindagi oʻpka yaxshi посл. см. yaqindagi;
3 = dumgʻaza;
4
перен. презр. прихвостень; ◆ 

  • ilon quyruq аблефарус (одна из разновидностей ящурок).