yer

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Turkey.svg Turkcha (tr)

yer

joy, mavqe, oʻrin, yer


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

yer

Aytilishi

Etimologiyasi

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

1 (Ye — katta) Quyoshdan keyingi uchinchi planeta. ◆ Yer shari. Yer aylanasi. Yer Quyosh atrofida aylanadi. Yerning sunʼiy yoʻldoshi. n ◆ ..agar Yer sharining yarmi tilla, yarmi yer boʻlib, birov mendan qaysi tomonida yashaysiz, deb soʻrasa, men ikkilanmay, yer to-monini tanlagan boʻlardim. N. Fozilov, «Kush — qanoti bilan» .

2 Shu planetaning kurukdik qismi (suv bilan qoplangan qismiga qarama-qarshi qoʻy il ganda). ◆ Yer planetamizning oltidan bir qismini tashkil etadi.

3 Planetamiz qobigʻining sirtqi qat-lami. ◆ Yer bagʻri. Yer osti boyliklari. Qora (qaro) yerga kirgur! (qargʻ.). Yer yutgur! (qargʻ.). Osmon uzok,, yer qattiq. Maqol . m ◆ Bir vaqt yer osti dukillagandek boʻldi. A. Qodiriy, «Mehrobdan chayon» .

4 Narsalar turgan, tirik organizmlar hayot kechirayotgan yuza, sath (shaxe yoki boshqa narsalarga nisbatan). ◆ Yerga paloye solmoq. Tomdan yerga qulamoq. Kosa stoldan yerga tushib sindi. Yerga tushgan — 'yetimniki. Maqol. n ◆ Sidiqjon boʻsagʻadan bir qadam ichkarida choʻnqaydi-da, bolani yerga qoʻyib, onasiga yoʻlladi. A. Qahqor, «Qoʻshchinor chirokdari» .

5 Yer sathining muayyan bir qismi; joy, hudud. ◆ Toshloq yer. Obod yer. Haydalgan yer. Baland-past yerlar. m ◆ Yigit ufqlarga tu-tash yerlarni koʻzdan kechiradi. Gazetadan . ◆ Yaradorlarni tezda xavf-xatarsiz yerga olib chiqish zarur boʻlib qoldi. T. Rustamov, «Mangu jasorat» .

6 Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan tuproq qatlami, ekin, daraxt va sh. k. ekiladigan joy, maydon. ◆ Men ham dehqon bolasiman.. Otam Odil koʻr degan qoʻqonlik boyning yerini jar edi. A. Qahhor, «Asarlar» . ◆ Mehnati-la gullatar Bir tanobcha yerini. Gʻayratiy . ◆ Choʻl odami xuddi yantoqqa oʻxshashi kerak.. oyogʻi ostidagi rizqi sochilgan yerga chukur tomir otishi lozim. Gazetadan . ◆ Yering boʻlsa, mehnati ham, rohati ham oʻzingniki boʻladi. Oybek, «Tanlangan asarlar» .

7 Biror narsa band qilib turgan, egal-lagan oʻrin, joy; makon. ◆ Daraxt bir yerda koʻkaradi. Maqol . ■■ ◆ Hokim choʻzilib yotgan yeridan turib, tashqari chiqdi. M. Ismoiliy, «Fargʻona t» . o. ◆ Ofitser yiqildi va yotgan yerida qoʻlini koʻtardi. A. Qahhor, «Oltin yulduz» .

8 Biror mamlakat, davlat, xalq, xoʻjalik va sh. k. ga qarashli hudud. ◆ Qoni, eti., yeri, tili., bir boʻlgan bir xalq nima uchun ikki dushman guruhga boʻlinib, bir-birining qonini toʻkadi?OShek, Navoiy . ◆ Oʻn uch xoʻjalik yerini qoʻshibdi.. traktor bir yarim kun ishlab, tizza boʻyi haydab beribdi. A. Qahhor, «Qoʻshchinor chirokdari» .

9 Biror narsaning yoki aʼzoning ayrim qismi, oʻrni, nuqtasi, joyi. ◆ Gilamning bir yerida dogʻi bor. Haq — ◆ yerini topar. Maqol . ◆ mi Xat sakkiz buklanib, qizil ipak bilan bir-ikki yeridan chatilgan va Otabekka atal-gan edi. A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar» . ◆ ..besh yeridan oʻq yeganiga qaramay.. yer bagʻirlab ketishdi. Oybek, «Quyosh qoraymas» . ◆ Hoji xola oʻz tarjimai holining juda koʻp yerlarini tashlabketdi. M. Ismoiliy, «Fargʻonat» .o.

10 Ish joyi, muassasa, tashkilot. ◆ Ish-lagan yeridan hujjat keltirmoq. Biror yerga arz qilmoq. yaya [ ◆ Badriy:] Sizlar bilan boshqa yerda gaplashaman!3. Said, «N» . Safarov, Tarix tilga kirdi.

11 (j., oʻ.-p., ch. k. shaklida) koʻm. vzf. Payt, oʻrin, sabab kabi munosabatlarni bildiradi. ◆ Kutilmagan yerda shaharning aʼyonlaridan boʻlgan Salim sharbatdor deganning Komilbek ismli oʻgʻlidan sovchilar kelib qaldi. A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar» . ◆ Roʻzimat aytmoqchi, gap boshqa yerda boʻlishi ham mumkin. A. Qahhor, «Qoʻshchinor chiroqlari» . ◆ Sariq apʼtsni kiyishga chogʻlab koʻrgan boʻlsa-da, biroq koʻylakni olgan yerida bu fikrdan qaytdi. K. Yashin, «Hamza» .

Yer bilan yakson boʻlmoq q. yakson. Yer boʻlmoq Yoʻq boʻlmoq, yerga kirmoq. ◆ Elga qoʻshilsang, er boʻlasan, eldan ajralsang, yer boʻlasan. Maqol . ◆ Koʻp otz bir boʻlsa, bir otz yer boʻlar. Maqol . Yerga urmoq Qadrini kamsitmoq, tahqirlamoq. ◆ Men nomus-orimni yerga urgan dushmanimning qonini oʻz qoʻlim bilan toʻ-kishim kerak.. K. Yashin, «Hamza» . ◆ Qoʻysangiz-chi.. Uzingizni juda ham yerga urib yubordingiz-ye. K. Yashin, «Hamza» . [Yuzini] Yerga qaratmoq Nomus-hijolatga qoʻymoq. ◆ El-yurt ichida olamga dovrut ketgan otamning yuzini yerga qaratdi. K. Yashin, «Hamza» . ◆ Vatanning amri shu, burchingni bajar, Oxiri yuzimni yerga qaratma! Gʻayratiy . ◆ Uyalmaysanmi.. "Men falonchiga tegaman", deb ota-onangni yerga qaratib qoʻyishga! \amza, Paranji sirlari . Yer ostidan qaramoq Yuzni yer tomonga qilgan holda roʻparasidagiga qaramoq. ◆ Ertoyev.. yigitlarga yer ostidan bir qaradi-yu, pesho-nasidagi ajinlari yozilib, kutilmaganda xushnud jilmaydi. O. Yoqubov, «Er boshiga ish tushsa» . Yer(ning) tagida(n) boʻlsa ham Qayer-da(n) boʻlsa ham. ◆ Ma, laylak, yer tagidan boʻlsayam, ikkita vino topib ke. S. Siyoyev, «Yorugʻlik» . Yer tishlamoq q. tishlamoq. ◆ Bom-bardimonda yuzlab fashist soldat, ofitser-lari yer tishladi. Yer chizib qolmoq q. chizmoq. ◆ Kamol qozi ancha past tushib, Safoxon toʻra oldida yer chizib qoldi. K. Yashin, «Hamza» . Yer yuzi Butun dunyo, olam. ◆ Bu xabar butun yer yuziga tarqaldi. Yer yuzidan kelayotgan xabar-lar. Yer qilmoq Qaggiq beobroʻ qilmoq, «yerga kiritmoq» . ◆ Siz rahbarsiz! Meni bir imo bilan yer qilib qoʻyishingiz mumkin. S. Nurov, «Narvoy» . Burnini yerga ishqamoq Rosa taʼ-zirini, adabini bermoq. Gapni bir yerga qoʻymoq q. ran. Osmon yiroq (uzoq), yer qatgiq Hayot, yashash sharoiti nochor va ilojsizlik holatida degan maʼnoda qoʻllanuvchi ibora. ◆ Ibn Yamin tabiblik, Jahonbuvi doyalik qi-lishdi. Lekin bu bilan ham murod hosil boʻl-madi. Osmon uzoq, yer qattiq edi! Sal kunda olti bola.. olamdan oʻtdi. K. Yashin, «Hamza» . Soʻzini (yoki gapini, iltimosini) yerda qol-dirmoq Soʻzini (gapini, iltimosini) ba-jarmaslik, inobatga olmaslik. ◆ Oyim bu-vimning soʻzini yerda qoldirmadi-yu, oʻylab-oʻylab, oxiri "Damir"ni topdi. \. Nazir, «Yonar daryo» . ◆ Gavhar uning qorontda tra-shira koʻrinib turgan mehribon chehrasidan bu sa-far ham iltimosini yerda qoldirolmaganini tushundi. Oʻ. Hoshimov, «Qalbingga quloq sol» . Tuyaning dumi yerga tekkanda q. tuya. Qolgan yeridan Kelib toʻxtagan, uzilib qolgan jo-yidan (biror ish, xatti-harakat haqida). ◆ Ana endi uyquni qolgan yeridan olavering.. S. Siyoyev, «Yorugʻlik» .

Sinonimlari

Antonimlari

ЕР. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

Ruscha ru

yer
1 земля, земной шар; // земной; Yer Quyosh atrofida aylanadi Земля вращается вокруг Солнца; ◆ yer shari земной шар;
2 земля; суша; ◆ yer planetamizning oltidan bir qismini tashkil qiladi суша составляет одну шестую часть нашей планеты;
3 земля, почва, грунт; // земельный; почвенный; грунтовой; ◆ qattiq yer твёрдая земля, твёрдый грунт; ◆ qora tuproq yer чернозём; ◆ quriq va boʻz yerlar целинные и залежные земли; ◆ yer bilimi землеведение; ◆ rayon yer boʻlimi районный земельный отдел; ◆ kam yer dehqon малоземельный крестьянин; ◆ yer islohoti земельная реформа; ◆ yer osti suvlari подземные, грунтовые воды; ◆ yer egaligi землевладение; ◆ yer qimirlash(i) землетрясение; ◆ yer ochmoq поднимать целину; ◆ yer tuzish землеустройство; ◆ yer tuzuvchi землеустроитель; ◆ yer oʻlchovchi землемер; ◆ yerdan foydalanish землепользование; ◆ yer boylikning onasi boʻlsa, otasi - mehnat посл. если земля - мать богатства, то труд - его отец; ◆ yer haydash пахота; ◆ yer haydasang - koʻz hayda, kuz haydamasang - yuz hayda посл. если пахать, так осенью, упустил - паши сто раз;
4 земля, пол; ◆ yerda yotmoq лежать на земле; лежать на полу; ◆ yerdan uzib boʻlmaydigan yuk ноша, которую невозможно оторвать от земли (пола); ◆ yerga tushgan yetimniki погов. (букв. что упало на землю, принадлежит сироте) что свозу упало, то пропало;
5 место; местность; ◆ bu yer это место; данная местность; ◆ bu yerga сюда; ◆ bu yerda здесь, тут; на этом месте, в этой местности; ◆ bu yerdan отсюда, от (из) этого места; из этой местности; ◆ u yer то место; та местность; ◆ u yerga туда; на то место; в ту местность; ◆ u yerda там; на том месте; в той местности; ◆ u yerdan оттуда; из того места; из той местности; ◆ shu yerda здесь, тут, тут же; на этом месте; на этой местности; ◆ shu yerdan отсюда, от (из) этого места; из этой местности; ◆ oʻsha yerga туда, туда же; на то место; в ту местность; ◆ oʻsha yerda там, там же; на том месте; в той местности; ◆ oʻsha yerdagi тамошний; ◆ har yerda везде, всюду, повсеместно; ◆ har yerdan отовсюду, совсех мест; ◆ bir yerga toʻplanmoq собираться (скапливаться) в одном месте; ◆ dala yer дачная местность; ◆ ochiq yer открытая местность; ◆ haq yerini topar посл. правда найдёт своё место; ◆ daraxt bir yerda koʻkaradi посл. дерево растет (только) на одном месте; ◆ 

  • yomon yer недостаток, изъян; ◆ buning hech bir yomon yeri yoʻq в этом нет ничего плохого; ◆ noliydigan yerimiz yoʻq нам не на что жаловаться; у нас нет причины жаловаться; ◆ yerga kirib ketmoq провалиться сквозь землю (от стыда); ◆ yerga qoʻymoq (или bermoq предавать земле (похоронить); ◆ yuzini yerga qaratmoq осрамить (кого-л.); ◆ yerga urmoq охаивать; ◆ yer tishlab yotmoq лежать ничком (не имея сил встать - о больном); ◆ yer oʻpib sajda qilmoq пресмыкаться (перед кем-л.); ◆ yer tagidan (или ostidan) qaramoq смотреть исподлобья; soʻzni (или iltimosni) ◆ yerda qoldirmoq оставлять (чью-л.) просьбу без внимания, не обращать внимания на (чьи-л.) слова; gapni (или soʻzni, maslahatni) ◆ bir yerga qoʻymoq сговориться; договориться; ◆ yer yongʻoq арахис, земляной орех; ◆ yer tuti разг. клубника, ◆ yer choy бот. лапчатка; ◆ yer qalampir хрен; ◆ yer qoʻnoq бот. змеевик.


Flag of Turkey.svg Turkcha (tr)

yer

joy, mavqe, oʻrin, yer