yosh

Vikilug‘at dan olingan


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

yosh

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

YOSH I 'qaygʻu yoki sevinch taʼsirida koʻz bezlari — dan ajralib chiqadigan tiniq suyuqlik’. Hayotning oʻng yonogʻiga bir tomchi issih yo sh toʻkildi (Mirzakalon Ismoiliy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot ya:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, IV, 162), keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 386; Devon, III, 174; DS, 246); oʻzbek ti-lida a unlisi â unlisiga almashgan: ya:sh > yash > yât Bu soʻz asli ’nam’ maʼnosini anglatgan: köz yashï ('koʻzning nami’) —> yash (’koʻzdan ajralib chiqadigan suyuqlik’).

YOSH II 'yaqinda vujudga kelgan’, ’hali koʻp yasha — magan’. .. yo sh va keksa muhofizlar uni salomlab harshi olar edilar (Abdulla Qodiriy). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat ya:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, IV, 162), keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 386; DS, 245); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya:sh > yash > yâsh.

yosh III ’bir yilga teng umr’. Men yigirma uch yo sh i m d a uylandim. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot ya:sh tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, IV, 162), keyinroq a: unlisining choʻ— ziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 386; Devon, I, 307; DS, 245); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ya:sh > yash > yâsh.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

I 1 Qattiq ogʻriq, qaygʻu yoki kuchli sevinch-shodlik va sh. k. natijasida yosh bez-laridan ajralib chiqadigan tiniq shoʻr su-yuqlik. ◆ Chin koʻngildan yigʻlasang, soʻqir koʻz-dan yosh kelar. Maqol . ■■ ◆ Hayotning oʻng yono-gʻiga bir tomchi issiq yosh toʻkildi. M. Ismoiliy, «Fargʻona t» . o. ◆ - Bas, Oʻroz, koʻzimni koʻr qildi tutun, — Yoʻlchi yum-yum yosh toʻkib, achishgan koʻzlarini ishqalab, turtina-tur-tina, eshikni tepib ochdi. Oybek, «Tanlangan asarlar» . ◆ Kelar yoʻling supuray sochim bilan, Changi chiqsa, suv sepay yoshim bilan. Yo. Mirzo, «Oʻgʻil mehri» .
Koʻz yoshi Yigʻi. ◆ Shakarjon dugonasining yoniga choʻkdi: -Yigʻlama, koʻz yoshidan foyda yoʻq. I. Rahim, «Chin muhabbat» . Koʻz yoshi qilmoq Yigʻlamoq. Koʻziga yosh olmoq Yigʻlamsira-moq. ◆ Oftob oyim uni quchoqlab, yuzidan oʻpdi va koʻziga yosh oldi.. A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar» . ◆ Hamma: birov bilintirib, birov bilin-tirmay, koʻziga yosh oldi. A. Muxtor, «Opa-singillar» . Koʻz yoshi(ni) toʻkmoq Yigʻlamoq. ◆ Zaynab soʻzini bitira olmadi, chetga qarab, koʻz yoshini toʻkdi. A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar» .

2 koʻchma Yigʻi; nola. ◆ Zolim boylar mazax qilib kulardi, Rahmi kelmay muhtojlarning yoshiga. Ergash Jumanbulbul oʻgʻli .

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

yosh

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

II 1 ot Tugʻilgan vaqtdan boshlab yashab oʻtkazilgan yillar jami; umr uzoqli-gi. ◆ Oʻgʻlim oʻn besh yoshda. Men yigirma besh yoshda uylandim. m ◆ Oʻttiz besh yoshlarda koʻringan bu goʻzal xotin haram xodimlaridan Gulshan-bonu edi. A. Qodiriy, «Mexrobdan chayon» .
Yoshini yashab, oshini oshagan Uzoq umr koʻrgan, qari (odam haqida).

2 Inson yoki hayvon hayotidagi bosqich, davr, umr. ◆ Maktab yoshi. Bogʻcha yoshidagi bola. Oʻrta yosh. Katta yosh. n ◆ Uchinchi darsda.. oʻrta yoshlardagi bir qoʻli choʻloq, qirra burun, iyagi choʻziqroq oʻqituvchi uy rasmini solishni oʻrgat-di. P. Tursun, «Oʻqituvchi» .

Yetti yoshdan yetmish yoshgacha Yoshu qari, hamma. - ◆ Toʻqsonboy gilamfurush desalar, emmu yoshdan yetmish yoshgacha — barcha jamoat tapir edi, — dedi domla. P. Tursun, «Oʻqituvchi» . Yoshi yetmagan Balogʻatga yetmagan, juda yosh. ◆ Rayonga borib, meni frontga olinglar, yoshim yetmagan boʻlsayam boraman.. deb yalinibdi. S. Siyoyev, «Yorugʻlik» . Yoshi oʻtgan (yoki qaytgan, oʻzgan) Uzoq umr koʻra boshlagan, oʻrtacha yoshdan ortiqumr koʻra boshlagan. ◆ Hoji aka-ning yoshi qaytib, koʻngli juda ham boʻshashib ketibdi. A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar» . ◆ Dast-lab yoshi oʻzganlar, soʻngra yoshu yalanglar chetla-nishdi. Oybek, «Tanlangan asarlar» .

3 Yil. ◆ Endi oʻzim ham yuz yosh umr koʻrishni istayman. Sh. Rashidov, «Boʻrondan kuchli» .

4 sft. Qari emas; navqiron. ◆ Yosh odam. Yosh juvon. Yosh kelsa — ishga, qari kelsa — oshga. Maqol . ◆ Yoshdan xato, kattadan uzr. Maqol . a ◆ Hudaychi Azizbekdan ilgariroqda qoʻriqchilarni ogohlantirib borar, miltiq, shashvar tutgan yosh va keksa muhofizlar uni salomlab qarshi olar edilar. A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar» . ◆ Qorabuloq qishlogʻidan biri keksa, biri yoshikki otliq chiqib kelaver-di. M. Ismoiliy, Fargʻona t. o. ◆ Mirshablar orasidan uchta yosh bola yorib oʻtib, mingboshi-ning kimxob toʻniga, oyogʻiga osildi. M. Ismoiliy, «Fargʻona t» .o. ◆ Bu yerga kolxoz yoshlari-ning harakati bilan Pastariqdan chigʻir bilan suv oqizildi. I. Rahim, «Chin muhabbat» .

5 sft. koʻchma Yetarli tajribaga ega boʻlma-gan, tajribasiz. ◆ Yosh yozuvchi. Yosh sanʼatkor.n ◆ Tabibiy yosh Avazdagi iqtidorni darhol payqadi. S. Siyoyev, «Yorugʻlik» . ◆ Gureyevga yosh geo-logning bu qadar biyron va dadil javobi yoqma-di. S. Karomatov, «Oltin qum» .

6 Yangi tashkil etilgan, yangi shakllan-gan. ◆ Yosh tashkilot. Yosh shahar. Yosh oila.


Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ЁШ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Sifat[tahrirlash]

yosh

Ruscha ru

yosh I
1 возраст, год; ◆ u mendan uch ~ kichik он моложе меня на три года; ◆ akam oʻttiz ~da или ◆  akamning ~i oʻttizda моему старшему брату (исполнилось) тридцать лет; ◆ u necha ~da? или ◆  u necha ~ga kirdi? сколько ему лет?; ◆ ~i toʻlmagan (или ◆  ~iga yetmagan ) bola rebyonok в возрасте до одного года; ◆ ~iga yetgan (или ◆  ~iga toʻlgan ) бола годовалый ребёнок; ◆ ~i qaytgan (или oʻzgan, ulgʻayib qolgan) odam человек в летах, пожилой человек, человек на склоне лет; ◆ uning ~i oltmishlarga borib qolgan ему лет под шестьдесят; ◆ yigirma besh ~lar chamasidagi yigit парень лет, примерно, двадцати пяти; ◆ ~i shunchaga yetib, bunday narsani koʻrmagan ekan он прожил столько лет, а такого, оказывается, до сих пор не видал; ◆ ~ini yashab, oshini oshagan (букв. проживший свои годы, съевший свою еду) проживший долгий век (о глубоком старике); ◆ aql ~da emas, boshda см. aql;
2
молодой, малолетний, юный; ◆ ~u qari млад и стар; ◆ u hali ~ он ещё молод; ◆ ~gina qiz молоденькая девушка; ◆ ~ kelin молодая (недавно вышедшая замуж женщина); ◆ ~ narsa разг. юноша или девушка; ◆ ~ bola narsa разг. мальчик или девочка; ◆ ~ yigit молодой человек, молодой парень; ◆ ~ chogʻimda в годы моей юности; ◆ u mendan ~ он моложе меня; ◆ sen mendan koʻra ~ roqsan ты помоложе меня;
3 молодой (недавно начавший существование, деятельность); юный; ◆ ~ leninchilar юные ленинцы; ◆ ~ mutaxassis молодой специалист; ◆ ~ yozuvchi молодой, начинающий писатель; ◆ ~ novda молодые побеги; ◆ kolxozchi ~lar колхозная молодёжь.

yosh II
слеза; слёзы; ◆ koʻz ~lari слезы; ◆ bir tomchi ~ слезинка; ◆ koʻz ~i qilmoq проливать слёзы; ◆ koʻz ~i yomgʻirday oqdi слёзы катились градом; ◆ koʻziga ~ oldi (или keldi) слёзы навернулись на его глаза; он прослезился; ◆ chin koʻngildan yigʻlasang, soʻqir koʻzdan ~ chiqar посл. (букв. если искренно плачешь, то и из слепых глаз потекут слёзы) если делаешь (что-л.) с душой, то дело удастся.