yulduz

Vikilug‘at dan olingan


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

yul-duz

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

YULDUZ ’kechasi osmonda nur sochuvchi nuqta boʻlib koʻrinadigan koinot jismi’. Bugun havo ochih , yu l -d u z toʻla osmon. Bu ot qadimgi turkiy tilda nurla — nishni (yaltirashni) ifodalovchi yalt, yult tasvir soʻ— zidan ï qoʻshimchasining -u shakli bilan yasalgan feʼlga -z qoʻnshmchasini qoʻshib yasalgan (ЭСТЯ, IV, 280; ПДП, 390); qoʻshimcha qushilganidan keyin t undoshi d undo — shiga almashgan (Devon, III, 47; DS, 278): (yult + u = yultu-) + 3 = yultuz > yulduz.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 Qizigan gaz (plazma)lardan tarkib topgan, tabiatiga koʻra Quyoshga oʻx-shaydigan, kechasi nur sochuvchi nuqta boʻ-lib koʻrinadigan osmon jismi. ◆ Yorugʻ yulduz. Xira yulduz. Kutb yulduzi. Yulduzlar tur-kumi. n ◆ Oqshom choʻkdi Toshkent qoʻyniga, Miltillashib koʻklarda yulduz. X. Saloh. Bu yerga quyosh ogʻdi — ◆ salqin tushadi, kechalari, tepamizda yulduz toʻla osmon. R. Azizxoʻjayev, Ya shil chayla.

2 Bir necha oʻtkir uchli geometrik shakl qamda shunday shaklga ega boʻlgan narsa. ◆ Besh uchli yulduz. Yulduzning shaklini chizmoq. Ar-chaning tepasiga yulduz oʻrnatmoq.

3 koʻchma Mashhur boʻlib tanilgan, shuh-rat qozongan shaxs haqida. ◆ Kino yulduzlari.n Dongʻi ketgan terimchi va shuhrat yul-duziman, Lafzi halol, yuzi oq Fargʻonaning qiziman. Uygʻun. ◆ Yigʻilganlarni qiziqtirgan narsa oʻzbek adabiyoti va sanʼatining yulduzlari, oʻzbek jangchilari boʻldi. N. Safarov, Olovli izlar.

4 Yulduz (xotin-qizlar ismi).

Yulduz koʻrmay jon berdi Uzoq turmadi,

barham topdi, yoʻq boʻlib ketdi, gʻoyib boʻldi. Yulduz sanab yotmoq ayn. toqi sanab yotmoq q. toqi. Yulduzi issiq ayn. istarasi issiq q. istara. ◆ U [Umid].. roʻparasidagi yulduzi issiq qizdan aslo koʻz uzmasdi. Mirmuhsin, «Umid» . Yulduzi (yulduziga) toʻgʻ-ri keldi Xarakteri, feʼli-atvori bir-biriga mos tushdi; sevishdi. ◆ -Men jiddiy soʻrayapman, nega Isomiddinov bilan yulduz-laring toʻgʻri kelmayapti? Biror sir bormi? — dedi Norbuvi Karimovga. H. Shame, Dushman. ◆ Abror bilan Chinnixonning yulduzi yulduziga toʻgʻri kelib qolgani hech kimga sir emas. P. Qodirov, Qalbdagi quyosh. Yulduz-ni benarvon uradigan (odam) q. benarvon.


Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

ЮЛДУЗ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

yulduz


Ruscha ru

yulduz
1 звезда; // звёздный; ◆ yorugʻ ~ яркая звезда; ◆ xira ~ тусклая звезда; ◆ Qutb ~i Полярная звезда; ◆ dumli ~ разг. (букв. хвостатая звезда, звезда с хвостом) комета; ◆ uchar ~ разг. (букв. летучая звезда) метеор; ◆ ~lar turkumi (или toʻdasi) созвездие; ◆ ~ nusxa звездообразный; ◆ osmon tuda ~ или◆  osmon bilan bir ~ небо усеяно звёздами; ◆ ~ sanamoq 1) считать звёзды; 2) перен. страдать бессонницей, не спать ночь, глаз не сомкнуть; ◆ tishim qattiq ogʻrib, kechasi bilan ~ sanab chiqdim от сильной зубной боли я не спал всю ночь;
2 геометрическая фигура с острыми концами и изображение такой фигуры; Oltin Yulduz Золотая Звезда; ◆ besh qirrali ~ пятиконечная звезда; ◆ qizil ~ красная звезда; Qizil Yulduz ordeni орден Красной Звезды; ◆ yoqut ~lar рубиновые звёзды;
3 звезда, знаменитость; ◆ ekran ~lari звёзды экрана;
4 Юлдуз (имя собств. женское); ◆ 

  • u ~ni benarvon uradi см. ◆ benarvon; ~i issiq симпатичный, приятный, миловидный (человек); ◆ uning ~i issiq он симпатичный; ◆ ~i ~imga toʻgʻri keldi мы с ним сошлись характерами; ◆ ularning ~i chap они не ладят друг с другом, они не сошлись характерами.


Tillarda[tahrirlash]

[[s:ЎТИЛ/{{{1}}}|{{{1}}}]]. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.