qora

Vikilug‘at dan olingan


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

qo-ra

Aytilishi

Etimologiyasi

QORA 'koʻmir tusidagi'; ’eng toʻq rang'. Laganlar boʻshayozganda eishkdan sersavlat bir h o r a odam kirib keldi (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni va boshqa bir necha maʼnoni anglatgan bu sifat asli qara tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 240; DS, 422; ПДП, 411); oʻzbek tilida birinchi boʻgʻindagi a unlisi â unlisiga, ikkinchi boʻgʻindagi a unlisi ä unlisiga almashgan: qara > qârä.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

1 Rang-tusi mavjud ranglarning barchasidan toʻq; qozonkuya, koʻmir tusidagi; zid. oq. ◆ Qora qozon. Qora soch. Qora koʻz. Qora siyoh. n ◆ Moʻttixon.. bugʻdoyrang, qora qosh ayol edi. S. Zunnunova, «Olov» . ◆ Chayla qamishlari allaqachon yonib bitib, yogʻochlarigina qora koʻmir boʻlib, chars-chars qilib tutab yotardi.

N. Fozilov, Diydor.

2 Shu tusga moyil toʻq rangli; qoramtir. ◆ Qora non. Qora gilos. Qora tuproq. Qora bulut. yaya Nimqorongʻida ruxsoridagi noʻ-xatdek qora xolini aniq koʻrdi. S. Karomatov, «Oltin qum» . ◆ Qorani qora demanglar, Qoraning ori keladi. Qora mayiz yeganda, Qandday shirin keladi. "Qoʻshiqlar" . ◆ Mulla Obid boʻlsa, aftiga qora balchiq sachratib, oʻzining mashhur ketmoni bilan ish koʻradi. A. Qodiriy, «Obid ketmon» .

3 Is, qurum bosgan, qoraygan yoki oq-lanmagan, pardozlanmagan. ◆ Qora uy. yash Do-lonning oʻng tarafidagi kichik qora hujra-da Polvonning ota-onasi va bobolari umr kechirgan. J. Sharipov, «Xorazm» .

4 Qorongʻi; nursiz, ziyosiz; zid. yorugʻ. ◆ Bu kungi kech Otabek bilan Homidning hayot va mamot masalalarini oʻzining qora quchogʻiga olgan qorongʻi bir tun edi.. A. Qodiriy, «Oʻt-gan kunlar» . ◆ Demak, yuzimning bir tomoni kundek yorugʻ-u, bir tomoni tundek qora ekan. X. Toʻxtaboyev, «Shirin qovunlar mamlakati» . ◆ Uch qadrdon, uch opa-singil Zulmat quchgan qora oʻrmonda. X. Davron, «Qaqnus» .

5 Shaxmat, shashka kabi oʻyinlarda oqqa zid donalar va shu donalar bilan oʻynovchi tomon. ◆ Qora bilan oʻynamoq. Qoralar yutdi.

6 ot Qora yoki qoraga moyil narsa (kiyim, mato va sh.k.). ◆ Bayroqlarga qora tut-moq (taqmoq), Qozonga yaqin yursang, qorasi yuqar.. Maqol . m ◆ Keng qiiiyuqni partizan-ning Motami qoplab oldi: Qora taqdi har bilak. A. Umariy .

7 ot Biror narsaning uzoqdan yoki qo-rongʻidan koʻzga tashlanuvchi aksi, ifodasi; sharpa. ◆ Oppoq qorda odam/shrning qorasi yelib-yugurardi. A. Qahhor, «Qoʻshchinor chiroqlari» . ◆ Mashina yorugʻidan ham talvasaga tushib, oldinda chopib borayotgan jayran qorasiga koʻzi tushib, yuragi hapriqibketdi. M. Mansurov, «Yombi» . ◆ Koʻp oʻtmay havo burchida azamat havo laynerining qorasi koʻrindi. S. Axmad, «Jimjitlik» .

8 ot Moʻljalga olingan yoki olinadigan narsa, nishon; moʻljal. ◆ Qoraga olmoq. n ◆ Birinchi otgan yoy qoradan bir quloch yuqori ketdi. "Latifalar" . ◆ Mergan boʻlsang, oʻshal ogʻochni qoraga olib otgʻil. M. Osim, «Oʻtror» .

9 koʻchma Umuman, salbiy belgini, sal-biy belgiga egalikni bildiradi; yomon. ◆ Qora niyat. Qora kuchlar. yat Kechirasiz, men shi-ringina bazmingizni qora xabar bilan muz-latib qoʻydim. Oybek, «O» . v. shabadalar. ◆ Pa-ranji qursin, meni shunday qora kunlarga soldi. Hamza, «Paranji sirlari» . ◆ Kalladan qora xayollarni quvish kerak, tushkunlikeng yomon dushman. F. Musajonov, Himmat. Shu gap bilan boshqa!shr Qoldi yer chizib. Dora, shum tilayutri Har yonni kezib. Gʻayratiy.

10 ot koʻchma Notoʻgʻri, yomon, yaramas narsa, ish. ◆ Aroqning oʻzi oq, qilmishi — qora. "Qanotli soʻzlar" . ◆ Gulnor endi man tort-madi. Sof nomusiga otilgan qorani butun-lay yuvib tashlashga jazm qildi. Oybek, «Tanlangan asarlar» . ◆ Akangizga qora yuqtir-maslik uchun Oʻktamni ham oqlayapsizmi endi? S. Zunnunova, «Koʻzlar» .

11 Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, ular anglatgan narsaga xos belgi-xolatning kuchli darajasini bildiradi. Dora sovuq. Dora qon yigʻlatmoq. shsh Dora qishda toʻy qilmay, Battar boʻlgur nokas gov.. A. Ori-pov, Yillar armoni. ◆ Nima qiladi oʻzini qora qiynoqqa solib?! A. Muxtor, «Tugʻilish» . ◆ Shundan keyin.. terlab-pishib, qora terga tushib ketdi. M. Mansurov, «Yombi» .

12 koʻchma esk. Maʼlum miqdordagi yaxlit summa. ◆ Bir qora choʻzsak, kifoya deboʻylayman, ozmi, ming soʻlkavoy. Oybek, «Ulugʻ yoʻl» .

Ichi (yoki dili, koʻngli, yuragi) qora Oʻz-ganing muvaffaqiyatini koʻrolmaydigan; yaxshilik, muvaffaqiyat tilamaydigan. ◆ Dili qoraning qilmishiqiyiqlik. Maqol. n ◆ E-e-e, bu ham boylar singari oʻz nafsini oʻy-laydigan, ichi qora odam ekan-da! H. Tur-sunqulov, «Hayotim qissasi» . Yuzi (yoki beti) qora q. yuz I. Qora yer boʻlmoq salb. Oʻlmoq, yerga kirmoq. ◆ Kimsanoy u yoqda, kuyov boʻlmay qora yer boʻlgur na oʻligini koʻrsatadi, na tirigini. A. Qaxxor, «Koʻshchinor chirokdari» . Qora kiymoq Aza, motam libosini kiymoq (qora, koʻk kabi qora va qoraga moyil kiyim xaqida). ◆ Yusufbek hoji xatmi qurʼon qilib, yurtga osh berdi. Oʻzbek oyim qora kiyib, taʼziya ochdi. A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar» . Qora kursi (yoki stul) q. kursi. Dora kursiga oʻtirayotgan jinoyatchiga oʻxshab qol-ganidan, yuzlari lovumab ketdi. Oʻ. Hoshi-mov, Qalbingga quloq sol. ◆ Unda [cypamdaj qora stulda hukm qilingan gunohkorlar oʻti-rardi. Gazetadan . Qora mehnat (yoki ish) Mahorat, malaka talab etmaydigan, oddiy, Xatto maʼlum darajada iflosligi boʻlgan mehnat, ish. ◆ Manglayimizga bitilgani shu qora mehnat ekan, netamiz. S. Siyoyev, «Yorugʻ-lik» . ◆ ..oʻquv haqi jamgʻarish uchun har qanday ogʻir, qora mehnatdan hazar qilmadim. Oybek, «Hyp qidirib» . ◆ -Tortinma, Komiljon, — dedi u jiddiy, — qora ishga ham tayyorman. I. Raxim, «Ixlos» . Qora torgmok, 1) yordam, Ximoya umidida boʻlmoq; oʻziniki (yaqin) bilmoq; orqa qilmoq. ◆ Men sizni qora tor-tib keldim, Oʻrmonjon aka. Sizdan boshqa hech kimga gapira olmayman. A. Qaxxor, «Qoʻsh-chinor chirokdari» . ◆ Keyin bobomizni qora tortib, bu yerga keldik, xotinliyam boʻldik. "Yoshlik"; 2) bir obʼyektni moʻljal qilib olmoq, «ish-xarakatning boisi deb bilmoq» . ◆ Gʻayrati ichiga sigʻmagan jon borki, bari qishloq biqinidagi tepalikni qora tort-gan. N. Norqobilov, «Bekatdagi oquycha» . Qora xalq (yoki odam) Madaniyat, maʼrifat, bilim kabilarga ega emas; omi, tushunmagan. Dora xalqda tobelik, ikrom, andisha qolurmi..
S. Siyoyev, Avaz. ◆ Qora xalq uni qarsaklar bilan olqishladi. K. Yashin, «Hamza» . Ogʻayni, men k,ora odamman. Zargar Yodgorbek boshimni ay-lantirgan ekan. N. Safarov, Sharq tongi. Qora chaqam yoʻq ayn. sariq chaqam yoʻq k- chaqa
I. Ammo yonida kora chaqasi yoʻq odamga bu [sakkiz yuz soʻm]jahannamning kilkoʻp-rigiday mudhish narsa. Oybek, Tanlangan asarlar. Qora qilmoq 1) ayn. qora tortmoq. Qarindoshlarini kora qshtb, bu yerlarga kelib qolgan; 2) ayn. qoralamoq 4. Ular ot izini kora qsh>ib, boʻri uchragan tepalikka borishdi.. S. Nurov, Narvoy. ◆ Ular ertalab oʻtgan koʻy suruvlarining izini qora kilib.. tepaliklar osha yurishdi. A. Hasanov, «Chiroq-lar» . Qorasi oʻchmoq Koʻrinmay ketmoq, yoʻq boʻlmoq. Poyezdning korasi oʻchguncha moʻltirab qarab turdim, keyin yigʻlab-yigʻlab, izimga kaytdim. S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qorasini koʻr-satmoq Koʻrinish bermoq. ◆ Polvon bolam-ku, qorasini koʻrsatmay, suvga tushgandek gʻoyib boʻldi. S. Ahmad, «Ufq» . Qorasini olmoq Kora-sini ilgʻamoq, koʻrmoq. ◆ Kunning oʻzi peshin vaqti boʻlganda, Poygachilar qorasini oladi. "Alpomish" .

13 Qora (erkaklar ismi).


Sinonimlari

Antonimlari

ҚОРА. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

Sifat

qora

Tillar


Ruscha ru

qora
1 прям. и перен. чёрный; ◆ ~ boʻyoq чёрная краска; ◆ ~ guruh ист. полит. чёрная сотня; ◆ ~ yer 1) чернозём; 2) земля под огородами; 3) перен. могила; ◆ ~ ish чёрная работа; ◆ ~ ishchi чернорабочий; ◆ ~ koʻylakchi ист. чернорубашечник; ◆ ~ toʻrdan kelgan odam = qorachadan kelgan odam (см. qoracha); ◆ ~lar шахм. чёрные; ◆ yurish ~lardan ход чёрных; ◆ ~-qura bolalar черномазые дети;
2 тёмный (о цвете), вороной (о масти); ◆ ~ ot вороная лошадь; ◆ ~ qizil темно-бордовый;
3 перен. мрачный, безотрадный; ◆ baxti ~ несчастный, злосчастный;
4 перен. преступный, злой, дурной; ◆ ~ niyatlar преступные, злые намерения; ichi (или koʻngli) ◆ ~ или ◆  ~ yurak odam 1) завистливый человек; 2) таящий коварные замыслы человек; зложелатель;
5 тьма, темень; чернота; ◆ Kechaning tim ~sida yulduzlar yorqin yonadi (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») В непроглядной тьме ночи ярко горят звёзды;
6 тёмное пятно; силуэт, очертание, тень; ◆ uzoqdan bir kishining ~si koʻrindi вдали показался силуэт человека; ◆ ~si oʻchdi он исчез, скрылся, его не видно; ◆ ~ngni oʻchir или ◆  ~ngni koʻrsatma скройся; уходи, проваливай;
7 уст. мишень; ◆ Birinchi otgan yoy ~dan bir quloch yuqori ketdi («Афанди») Первая стрела пролетела на сажень выше мишени;
8 траур, траурная одежда; ◆ ~ kiymoq надевать траур; носить траур;
9 Кара (имя собств. мужское);
10 входит в состав названий ряда животных и растений; ◆ ~ bosh chumchuq снегирь; ◆ ~ ilon гадюка; ◆ ~ koʻza овёс Людовика; ◆ ~ olaqanot шилоклювка; ◆ ~ olu слива домашняя; ◆ ~ saksovul чёрный саксаул; ◆ ~ sulu овсюг пустой; ◆ ~ terak 1) чёрный тополь; 2) осокорь; ◆ ~ tuproq чернозём; ◆ ~ tut шелковица, дающая чёрные плоды; ◆ ~ chayir пальчатка; ◆ ~ chigirtka сверчок; ◆ ~ chugʻurchuq скворец чёрный; ◆ ~ shuvoq полынь чёрная; ◆ ~ ekin обл. огородные и бахчевые культуры; ◆ ~ urganji с.-х. ургенчская дыня (название сорта дыни); * ◆ koʻz ~si зрачок; ◆ koʻz ~ siday saqlamoq хранить как зеницу ока; беречь пуще глаза; ◆ oq-~ni tanigan (букв. отличающий белое от чёрного) бывалый, видавший виды; ◆ yuzi ~ опозоренный; пристыженный; ◆ soʻraganning bir yuzi ~, bermaganning ikni yuzi ~ погов. (букв. у просящего одна щека черна, а у того, кто отказывает, обе) просящему позор, а отказавшему - дважды позор; ◆ yuziga ~ surtmoq клеймить позором; предавать позору; yurakka (или koʻngilga) ◆ ~ olmoq подозревать, заподозрить; ◆ ~ kursi скамья подсудимых; ◆ ~ chaqa медная монета; гроши; ◆ yonida ~ chaqasi yoʻq у него и гроша ломаного нет; ◆ ~ chiroq коптилка; ◆ ~ xalq уст. чернь, простонародье; ◆ ~ xat извещение о смерти.