bosmoq

Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

bos-moq

Etimologiyasi

BOS- ’ogʻirlik yoki kuch bilan siq-’. Qoʻngʻiroh tugmasini b o s i sh i m b i l a n eshik darhol ochildi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday va shu kabi maʼnolarni anglatgan bu feʼl asli ba:ye- tarzida ta — laffuz qilingan (ЭСТЯ, II, 74); keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 369; DS, 85); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: ba:s- > bas- > bâs-
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

1. Ustiga oyoq qoʻymoq. ◆ Bemahal yurgan goʻng bosar. Maqol ◆ Qurbaqani bossang, vaqirlaydi. Maqol ◆ Ot bosgan yerni toy bosadi. Maqol ◆ Koʻrmayin bosdim tikanni, Tortadirman jabrini. "Oq olma, qizil olma" ◆ Muhiddin asfalt yuzidagi oq muz donalarini bosib, telefon stansiyasi tomon yurib ketdi. Rahmat Fayziy, „Choʻlga bahor keldi“ ◆ Zulayho yalang oyoqlari bilan poyani chip-chip bosib, uning tepasiga keldi. O‘tkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“
2. Ustidan yurib, oʻtib ezmoq, shikastlamoq yoki oʻldirmoq. ◆ Bu qanday maynabozlik! Bosib-yanchib oʻtabermaysanmi? Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Mashina olganiga ikki oy boʻlgan boʻlsa, shu ikki oy ichida naq beshta tovuq, yettita mushuk bosdi. Said Ahmad, „Togʻlarda“ ◆ Mansur kuz chechaklarini bosib borarkan, tagʻin Gavharni oʻyladi. O‘tkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“
3. Qoʻl bilan ushlab turmoq, ezgʻilamoq, boʻgʻmoq. ◆ Chap qoʻlim bilan qattiq bosib turdim. Sa’dulla Siyoyev, „Yorugʻlik“ ◆ Polvon uni bir tepib, yerga agʻanatdi-yu, boʻgʻzidan bosib turaverdi. Sa’dulla Siyoyev, „Avaz“ ◆ Engashibroq ikki qoʻllab Sheralining toʻpiqlari atrofini bosib turdi. Sa’dulla Karomatov, „Oltin qum“ ◆ Tabib darrov koʻzini yumib, barmogʻi bilan bosdi. Abdulla Qahhor, „Asarlar“
   Yelkasidan bosmoq - 1) toʻxtatmoq, tinchlantirmoq. ◆ Hamma oʻrnidan turdi. Asqar ota ham turmoqchi boʻlgan edi, oqsoqol yetib kelib, yelkasidan bosdi. Abdulla Qahhor, „Asarlar“ 2) ogʻirlik qilmoq, zoʻr kelmoq. ◆ Bu ogʻir yuk uning yelkasidan bosdi. U uy ostonasini hatlab ichkari kira olmadi. Nazir Safarov, „Olovli izlar“
   Mola bosmoq - ayn. molalamoq. ◆ Uning oʻrniga Mamajon dalaga borar, mola bosar, xirmonda maydachilik qilardi. Samar Nurov, „Narvon“
   Oyogʻini bosmoq - koʻchma xalaqit bermoq, qarshi chiqmoq. ◆ -Shart shu: maktabda mening oyogʻimni bosadigan hech kim boʻlmasligi kerak. Avj olganini chekanka qilib, kemtib turaman, - dedi oʻzicha Mirsalim. Shuhrat, „Oltin zanglamas“
4. Kuch bilan itarmoq, siqmoq. ◆ Tugmani (tugmachani) bosmoq. ◆ Qoʻngʻiroqni bosmoq. ◆ Sulaymonov trubkani qoʻyib, tantanali ravishda knopkani bosdi. Abdulla Qahhor, „Asarlar“ ◆ Kabir Otaqulovich ikki tavaqali koʻk eshik chekkasidagi tugmachani bosdi. O‘ktam Usmonov, „Sirli sohil“ ◆ Ahmad odati boʻyicha qoʻngʻiroqni uch marta ketma-ket bosdi. Farhod Musajonov, „Himmat“, 1984 г. ◆ Jahl bilan duch kelgan tarafga qarab tepkini bosdi. Said Ahmad, „Ufq“
5. Kuch bilan siqib, iz tushirmoq, qoldirmoq. ◆ Muhr bosmoq. ◆ Tamgʻa bosmoq. ◆ Chitga gul bosmoq. ◆ Avvaliga pochta muhr bosishni unutgandir, dedik. Sa’dulla Siyoyev, „Yorugʻlik“
   Barmoq bosmoq - q. barmoq 1.
6. Tiramoq, siqib itarmoq. ◆ Ziyodulla tomogʻi qirilib, quruq yoʻtaldi, koʻkragini stolga bosib, oʻyga toldi. Hamid Gʻulom, „Mashʼal“ ◆ Uzoq qish kunlari davomida oppoq siynasini yerga bosib yotgan qor bahor quyoshining iliq taftiga dosh bera olmay singib ketdi. Gazetadan
7. Zarb bilan urib yasamoq, zarb qilmoq. ◆ Tanga, chaqa bosmoq.
8. fiz. Oʻz ogʻirligi yoki elastik kuchi bilan taʼsir qilmoq, siqmoq. ◆ Suyuqliklar har tomonga baravar kuch bilan bosadi.
9. Maʼlum bir narsani boshqa bor narsa ustiga qoʻymoq, tegizmoq; toʻsmoq. ◆ Nazirqul uning yelkasini ishqadi, latta hoʻllab, peshonasiga bosdi. Said Ahmad, „Hukm“ ◆ Qizning qoʻllariga asta qoʻlimni bosdim. Sa’dulla Siyoyev, „Yorugʻlik“ ◆ Rustamjon Mehrixonning yumshoq qoʻllarini, binafshalarni yuziga bosdi. "Saodat" ◆ Kampir doka roʻmolining uchini labiga bosib, yerga qaradi. Abdulla Qahhor, „Asarlar“ ◆ Xalcha xola boʻlsa, bir chekkada gung boʻlib, roʻmolining uchini ogʻziga bosib turibdi, bir akamning aftiga, bir oyoqlariga qaraydi. Murodjon Mansurov, „Yombi“
   Lab bosmoq - oʻpmoq, boʻsa olmoq. ◆ Shahzodani shart bagʻriga tortib, chanqagan lablarini "mana, meni oʻp" deb turgan gʻuncha lablariga qattiq bosdi. Komil Yashin, „Hamza“ ◆ Bu kun suratingga soʻzsiz bosdim lab, Shu senmi, yolgʻizim, shu senmi, ona.. Abdulla Oripov
   Tishini tishi ga bosmoq - q. tish 1.
10. Chop qilmoq, nashr etmoq. ◆ Kitob bosmoq. ◆ Matnni mashinkada bosib koʻpaytirmoq. ◆ Suratini bosib chiqarmoq. ◆ -Bu yerda oʻtgan mojaroni Qumrixonga aytib bering, hikoya qshshb yozsin, albatta, bosib chiqaramiz, - dedi. Abdulla Qahhor, „Bek“ ◆ Shundan keyingina gazetalarda podsho taxtidan tushganligi xabarini bosib chiqarishga "ruxsat tegdi". Komil Yashin, „Hamza“
11. Koʻp miqdorda ustma-ust qoʻymoq, taxlamoq, zichlab yigʻib qoʻymoq, zichlab joylamoq yoki ortmoq. ◆ Qanorga un bosmoq. ◆ Aravaga beda bosmoq. ◆ Bizning Qalandarboy kuzda kambagʻallarning paxtasini arzon-arzon sotib olib, saroyiga bosib qoʻyadi. Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“ ◆ Haydar ota qarasa, shu yalanglikka yantoq bosib qoʻyishibdi. Abdulla Qahhor, „Asarlar“ ◆ Uy egasi oshga sabzi bosib, Otabek yoniga keldi. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“
12. Toʻshamoq, yotqizmoq; toʻsmoq, berkitmoq. ◆ Yoʻlga shox bosmoq. ◆ Suvni uch-toʻrt chaqirim yuqoridan ikki yogʻiga chim bosib, koʻtarib kelish lozim boʻladi. Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“ ◆ Shartta fufaykamni yechdim-u, oʻpirilgan joyga bosdim. Ergash Raimov, „Ajab qishloq“
13. Qoʻymoq, surtmoq, tortmoq. ◆ Bu kim boʻldi? ..Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma bosganday qora. Hamza, „Boy ila xizmatchi“ ◆ Bir vaqt qarasam, surma bosgan koʻzlari gʻamgin boʻlib qoldi. Said Ahmad, „Hukm“
14. Ilgari surilmoq, ilgarilab bormoq, yurmoq. ◆ Yoʻlchi oldingi qatordagi erkak va ayollar bilan birga hayqirib, yana mahkama sari bosib bordi. Oybek, „Tanlangan asarlar“
    Bosib oʻtmoq - 1) maʼlum masofa yoʻl yurmoq. ◆ Maston necha kilometr yoʻl bosib oʻtganini va yana necha kilometr bosish kerakligini bilar edi. Abdulla Qahhor, „Asarlar“ 2) kesib oʻtmoq, ustidan yoki yonidan oʻtib ketmoq. ◆ Biz Toshkentni bosib oʻtdik. ◆ Sultonali mirzo Solih maxdum koʻchasini bosib, toʻgʻriga oʻtdi, oʻn qadamcha yurib toʻxtadi. Abdulla Qodiriy, „Mehrobdan chayon“ ◆ ..kasalxonani bosib oʻtolmadim: kirib, tanish hamshiradan soʻrasam, Mastura bir soatdan keyin operatsiyaga yotarkan. Abdulla Qahhor, „Asarlar“ 3) koʻchma yengib oʻtmoq, yengmoq, orqada qoldirmoq. ◆ Nafis soddalikka erishish uchun yozuvchilar mashaqqatli va uzoq yoʻl bosib oʻtadilar. Farhod Musajonov, „Himmat“ ◆ U yoʻlida uchragan har qanaqa gʻovni bosib-yanchib oʻtishga, doimo gʻolib chiqishga oʻrgangan edi. Oʻtkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“ 4) boshdan kechirmoq. ◆ Domlaning bosib oʻtgan qaynoq umr yoʻli, samarali ish faoliyati universitet hayoti bilan chambarchas bogʻlangan. Nazarmat, „Joʻrlar baland sayraydi“
    Yoʻl bosmoq - q. yoʻl.
    Olgʻa (yoki oldin, ilgari) bosmoq - 1) yoʻl yurib, ilgari surilmoq, ilgarilamoq. ◆ Xalq toʻlqini.. olgʻa bosdi. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Avaz beixtiyor bir qadam olgʻa bosdi. Sa’dulla Siyoyev, „Avaz“ ◆ Bashirjon undan ham soʻrab koʻrish uchun bir-ikki qadam ilgari bosdi. Ne’mat Aminov, „Suvarak“ 2) koʻchma ravnaq topmoq, rivojlanmoq; olgʻa siljimoq. ◆ Soat sayin ishlaring oldin bossin. Oybek, „Oltin vodiydan shabadalar“
15. Qoplamoq, oʻrab olmoq, qamramoq; egallamoq; elitmoq. ◆ Ter bosmoq. ◆ Tuman bosmoq. ◆ Qorongʻilik bosmoq. ◆ Zulmat bosmoq. ◆ Ajin bosmoq. ◆ Uyqu bosmoq. ◆ Mahmudjonni muzdek ter bosdi. "Mushtum" ◆ Ranglari oqardi, koʻz oldini quyuq tuman bosdi. Jonrid Abullaxonov, „Oriyat“ ◆ Atrofni gʻira-shira qorongʻilik bosgan, qamishlar vahimali shitirlar edi. Oʻtkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“ ◆ Zulmat bosgan atroflar goʻyo qiron yetgan oʻlkaday besas. Sh. Rahmon, „Yurak qirralari“ ◆ U Nasimlarning eshigiga yetganda, bir zumda yuragini hayajon bosdi. F. Musajonov, „Hukm“ ◆ Uning [Onaxonning] vujudini qoʻrquv bosdi. Asqad Muxtor, „Opa-singillar“ ◆ Qoʻllari titradi, koʻzlarini hasrat bosdi. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Gulnorning yuragi kuchli toʻlqinlandi, butun gavdasini totli bir titroq bosdi. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Shamol turdi, qum koʻcha boshladi, yer-koʻkni qum bosdi. Komil Yashin, „Hamza“ ◆ Qop-qora is bosgan shipidan qamishlar osilib turardi. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Otliqlar qor bosgan qirgʻoq boʻylab yarim soatcha kezishdi. Hamid Gʻulom, „Mashʼal“ ◆ Toʻxtabuvaning ajin bosgan yuzida gʻurur va baxt porladi. Saida Zunnunova, „Yangi direktor“ ◆ Hammayoqni ogʻir sukunat bosdi. T. Rustamov, „Mangu jasorat“ ◆ Yonbosh qoʻygan hamon, koʻzi yumilib, uyqu bosardi. T. Rustamov, „Mangu jasorat“ ◆ ..qoʻlimga qogʻoz-qalam oldim deguncha, esnoq bosadi. "Mushtum"
16. Tinchlantirmoq, tinchitmoq, tiymoq; hovuridan tushirmoq, epga keltirmoq. ◆ Janjalni bosmoq. ◆ Toʻpolonni bosmoq. ◆ Samandarov.. qalamining orqasi bilan stolpi qoqib, gʻovurni bosdi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Orifjon xotinini bosib qoʻydi. Said Ahmad, „Saylanma“ ◆ Xalqni bosish kelmaydimi qoʻlingdan? Hamid Olimjon
    Oʻzini bosmoq - oʻzini tutmoq, tiymoq. ◆ Bir amallab oʻzimni bosdim. Sa’dulla Siyoyev, „Yorugʻlik“ ◆ Hamdam aka bir qizishdi-yu, oʻzini bosib oldi. Rahmat Fayziyev, „Choʻlga bahor keldi“
    Oʻpkasini bosmoq - 1) ayn. oʻzini bosmoq. ◆ -Oʻpkangni bos! - dedi Sapoyev unga oʻshqirib. "Mushtum" 2) oʻzini yigʻidan tutmoq. ◆ -Yigʻlama, qizim, yigʻlama, - dedi Onaxon, oʻpkasini zoʻrgʻa bosib. Asqad Muxtor, „Opa-singillar“ ◆ Vo bolam, deb oʻpkasini bosolmay, Sochin yoyib, betin suyib yigʻlaydi. "Oysuluv"
17. Kamaytirmoq, pasaytirmoq yoki toʻxtatmoq; qondirmoq. ◆ -Ogʻriqni bosadigan yaproq topib kelaman, - dedi Majid. - Shu bilan ovunaman, Hovrimni bosaman, aka. Nazir Safarov, „Olovli izlar“ ◆ Bu uqubatli kunlarning alamini devor oshib kelgan yigitning erkalashlarigina bosa olardi. Said Ahmad, „Hukm“ ◆ Shaftolining sersharbat etlari yozning issiq kunlarida.. "chanqoq bosdi" boʻladi. K. Mahmudov, „Mevalar“ ◆ Haydarboyning koʻrimsiz choynaklaridagi quyuq va suyuq choylari.. oʻtgan-ketgan yoʻlovchilarning ham chanqovini bosib turadi. Parda Tursun, „Oʻqituvchi“
18. Kuch (zoʻrlik) bilan bostirib kelmoq, egallamoq, ishgʻol qilmoq. ◆ Yigitning sarasi yov bosganda bilinar. Maqol ◆ Kunlardan bir kun mana shu boyning uyini kuppa-kunduz kuni namozgar paytida oʻgʻri bosdi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Dod! Voy dod! Qaroqchilar bosdi!!! Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“ ◆ Dushman bosgan ona yurt uchun Yasalgandek qilichu nayza. Xurshid Davron, „Bolalikning ovozi“ ◆ Birdan bosdi johil olomon. "Guldasta" ◆ Dushmanlar kechuvdan oʻtib, shaharni bosib olishibdi. Oʻtkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“
19. Toʻsatdan kelmoq, koʻpchilik boʻlib kelib qolmoq. ◆ Uyni mehmon bosdi. ◆ Iye, Xolmat akani mehmon bosgan, shekilli. "Oʻzbekiston qoʻriqlari"
20. Qulamoq, agʻanamoq. ◆ Bu ogʻil bosib qolmasa, deb qoʻrqaman. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Ikki boʻlmash kichkina pastqam uy, tom bosay deb turibdi. Sa’dulla Siyoyev, „Yorugʻlik“ ◆ Yoʻlksshrni bosib qolgan xarobalar ustida bolalar irgʻishib yurar edi. Abdulla Qahhor, „Asarlar“
21. Ushlab, chegirib qolmoq. ◆ Ishlagan haqini qarziga bosib qolibdi.
22. Ustun kelmoq, ustun kelib oshib tushmoq. ◆ Asta-sekin boshlangan chapak tobora avj olib, soz ovozini bosib ketdi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Haligi gajakdor juvon ikki qoʻlini ham, ovozini ham baland koʻtarib, gʻala-gʻovur, shovqinni bosib tushdi. Asqad Muxtor, „Opa-singillar“

23 q. bostirmoq.◆  Dasturxonning chetini bosmoq. yat◆  ..kim yoniga borsa, Zebini maqtab gapirar, uning dutor chalishi, chok tikishi, toʻppi bosishlarini hikoya qilar edi. Choʻlpon, Kecha va kunduz.

24 ayn. taxtakachlamoq 1.

25 Maxsus usulda (toʻqimasdan) tayyorlamoq (kigiz, jun mato haqida). ◆ Kigiz bosmoq.

26 Ravishdoshning -ib shaklida kelib, biron-bir ishharakatning surunkasiga, toʻxtamay, ketma-ket, paydar-pay boʻli-shini, amalga oshishini bildiradi.◆  Kechgacha bosib uuhiaduK,' juda toliqdim. Gʻ. Gʻulom, Tirilgan murda.◆  Men bari bir niyatimdan qaytmadim. Bosib sovchi qoʻyaverdim. T. Murod, Ot kishnagan oqshom.◆  ..achchiq choyni bosib ichib qoniqqach, izvoshni qoʻshdi. Oybek, Tanlangan asarlar.◆  Bir hafta bosib yoqqan yomgʻir qora tuproqni koʻpchitib yuborgan. "Oʻzbekiston qoʻriqlari".

Bagʻriga (yoki koʻksiga) bosmoq ayn. bagʻriga olmoq 1. q. bagʻir.◆  Dadamat aka Asadni mahkam quchoqlab, bagʻriga bosdi. F. Musajonov, Him-mat.◆  Muqaddam uning qoʻlidan oʻgʻilchasini oldi, mehr bilan bagʻriga bosdi. Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol.◆  Bu, Ergashga uni xuddi koʻksiga bosganday boʻlib koʻrindi. A. Muxtor, Opa-singillar.◆  Bashorat kitobchani ikki qoʻli bshshn oldi. Unga uzoq tikildi-da, koʻksiga bosdi. A. Muxtor, Opa-singillar. Yem bosdi Otga yem berilgandan keyin uni sovitish, birmuncha vaqt salt minib yurish. ◆ -Otimning bir odati bor edi: ikki xuf-tondan keyin yem yerdi.. soʻngra maydonda yem bosdi odati bor edi, — dedi Murodxon Goʻroʻgʻliga. "Zulfizar bilan Avazxon". ◆ Avazxon, sen yigitlarga xabar bergin, otlariga qarasin, yem bosdi qshshb, qantarib qoʻysin. Ergash Jumanbulbul oʻgʻli. Yon bosmoq q. yon. Oyoqqa bosmoq q. oyoq. Salobati bosdi q. salobat. Tosh (yoki palla) bosmoq 1) hajmi kichkina boʻlgani holda ogʻir, salmoqdor boʻlmoq.◆  Poʻkak tosh bosmaydi. m -Ha, siz aytganingizdek, — dedi Oliyaxon, — palshsi ham tosh bosmaydi. N. Safarov, Oliyaxon Sultanova; 2) ogʻir kelmoq, salmogʻi jiha-tidan ustun kelmoq.◆  Kuy bshshn qoramol boshqa gap,- tosh bosadi. "Mushtum".◆  Tarozining mahsulot qoʻyshlgan pshiasi bosib ketdi, plan ortigʻi bshshn bajarildi. Gazetadan Tuxum bosmoq q. tuxum. Falokat bosdi q. falokat. Oʻrnini bosmoq q. oʻrin. Qadam (yoki oyoq) bosmoq 1) qadam qoʻymoq, qadam tashlamoq, qadam tashlab yurmoq.◆  Yoʻl adirning eng yotiq yeridan tushgan boʻlsa ham, Turgʻunoy tizzasini ushlab, zoʻrgʻa qadam bosardi. A. Qahhor, Asarlar.◆  Yoʻlchi atrofiga koʻz yugurtirib, qizga tomon ikki-uch qadam bosdi. Oybek, Tanlangan asarlar; 2) bormoq, kelmoq; tashrif buyurmoq.◆  U biznikiga qadam bosmadi. m Bugun sakkiz kun boʻldi, qadam bosmaysiz-a. S. Siyoyev, Yorugʻlik.◆  Yoʻq, amaki, uyga endi bir umr qadam bosmaiman. S. Ahmad, Ufq; 3) koʻchma biror yoʻlda, yoʻsinda xatti-harakat qilmoq, ish tutmoq.◆  Tikanning zah-rini tortgan oyogʻini bshshbbosadi. Maqol. n ◆ U baʼzan.. Urmonjondan biron qadam oldinda yurishga intilar, shuning orqasida baʼzan nojoʻya qadam ham bosib qoʻyar edi. A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari.◆  Oʻgʻri endioʻylab qadam bosadi. S. Siyoyev, Yorugʻlik. Qamchi bosmoq. q. qamchi.

</a>BOSTI-BOSTI: bosti-bosti boʻlmoq

Barchata oshkor boʻlmasdan tinchimoq yoki xaspoʻshlanmoq (biror janjalli ish, mojaro va shu kabilar haqida).◆  Ammo ishlar borgi -boyagi, sirlar bosti-bosti boʻlib ketdi. "Mushtum".◆  Aktga qoʻl qoʻyilib, bosti-bosti boʻlgach, janjalkash iljayadi. "Mushtum". Bosti-bosti qilmoq Ulgʻaytirmasdan, bar-chaga oshkor qilmasdan tinchitmoq yoki xas-poʻshlamoq, silliqqina tinchitib yubormoq. ◆ Toʻpolonni bosti-bosti qilgan bejirim novcha yigitning kimligini soʻrab qoldi. A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi.◆  -Boʻta ishdan bekor boʻlib yurgan paytlarda shu ishni bosti-bosti qilib yuborgan edim, — dedi Nizomid-dinov. S. Ahmad, Saylanma.

Antonimlari

БОСМОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Feʼl

bosmoq

OʻTIL

Tillarda

bosmoq

• Ozarbayjoncha: basmaq
• Forscha: چاپ
• Niderlandcha: afdrukken
• Somaliycha: daabacan
• Suaxilicha: magazeti
• Turkcha: basmak
• Xakascha: пазарға
• Yorubacha: tìte
• Yoqutcha: баттаа

Ruscha _ru

bosmoq
1 давить, надавливать; жать, нажимать, прессовать; bosib ketmoq задавить, раздавить; ◆ zvonok knopkasini bosmoq нажать кнопку звонка; temirni qizigʻida bos посл. куй железо, пока горячо; ◆ bagʻriga bosmoq прижимать к своей груди;◆ barmoq bosmoq прикладывать палец (вместо подписи); ◆ pechat bosmoq прикладывать печать; ◆ dazmol bosmoq утюжить; paxtani bosib toy qilmoq прессовать хлопок в кипы;
2 перен. нажимать, напирать, прилагать усилие; bosib ishlamoq работать напряженно, напористо;
3 настилать, укладывать; накладывать (сверху), наваливать; ◆ qirgʻoqqa qorabura bosmoq укреплять берег, укладывая карабуры; ◆ aravaga oʻtin bosmoq наваливать дрова на арбу; ◆ pichan bosmoq складывать (укладывать) сено; ◆ unga bosmoq обваливать в муке; ◆ qorga bosmoq повалить в снег, вывалять в снегу;
4 печатать; bosib chiqarmoq напечатать, выпустить в свет (книгу, журнал и т. п.); bosishga ruxsat etmoq разрешать к печати; ◆ mashinkada bosmoq печатать на машинке; ◆ pul bosmoq печатать (выпускать) деньги;
5 топтать, травить (посевы);
6 ступать, шагать; попирать; yalang oyogʻi bilan tikanni bosib oldi он босой ногой наступил на колючку; ◆ qadam bosmoq шагать; ◆ katta-katta qadam bosmoq шагать крупными шагами; men siznikiga endi qadam bosmayman теперь ноги моей у вас не будет;◆ yoʻl bosmoq проходить путь, покрывать расстояние; ilgari (или olgʻa) ◆ bosmoq 1) продвигаться вперёд; 2) перен. улучшаться, прогрессировать; ostonasini bosib oʻtmoq переступать порог;
7 прям. и перен. покрывать; охватывать; atrofni qorongʻilik bosdi всё кругом погрузилось в темноту; badanini sovuq ter bosdi его тело покрылось холодным потом; yoʻllarni qor bosdi снегом замело (занесло) дороги; ekinlarni oʻt bosib ketibdi посевы заросли травой; qoʻllarini kir bosibdi его руки покрылись грязью; dalani suv bosdi вода затопила поле; qop-qora is bosgan ship закоптелый, совершенно почерневший потолок; chang bosgan kigiz пропылившаяся насквозь кошма; choʻgʻning ustini kul bosdi угли покрылись золой; qirlarni qip-qizil lola bosdi степь покрылась ярко-красными тюльпанами; goʻshtni qurt bosibdi мясо зачервивело; qishloqni mish-mish xabarlar bosdi по кишлаку распространились разные слухи; hamma yoqni jimjitlik bosdi всё погрузилось в тишину; yuzini qaygʻu bosdi лицо его опечалилось; koʻzlarini mudroq bosdi его одолевала дремота; uni titroq bosdi его бросило в дрожь; butun vujudini vahima bosdi всё его существо было охвачено ужасом;
8 подавлять, усмирять; прекращать; ◆ chanqovni bosmoq утолять жажду; ◆ ogʻriqni bosmoq успокаивать боль; ◆ oʻzini bosmoq сдерживать себя; сдерживаться; брать себя в руки; успокаиваться; ◆ janjalni bosmoq прекращать скандал;
9 внезапно нападать, совершать налёт; заставать врасплох, нагрянуть;
10 положить, класть (во что-л. при варке); ◆ oshga goʻsht bosmoq положить в котёл мясо (при приготовлении плова); ◆ sabzi bosmoq положить морковь (в котёл для плова);
11 подшивать, застрачивать (край чего-л.); ◆ dasturxonning chetini bosmoq подшивать край скатерти;
12 в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов; bosib kirmoq ворваться (куда-л.); bosib olinmoq захватываться, быть захваченным; bosib olmoq захватить (страну, дом, город и т. п.); отбирать, забирать силой; bosib oluvchilik захватнические действия; bosib qolmoq 1) обваливаться; uy bosib qoldi дом обвалился; 2) не возвращать, удерживать; kitobiga oʻn soʻm bosib qoldi он удержал десять рублей за свою книгу; bosib oʻtmoq пройти или проехать (по чему-л. или через что-л.), миновать; * koʻzini yogʻ bosdi (букв. его глаза покрылись жиром) он перестал замечать людей, зазнался; ◆ tuxum bosmoq 1) высиживать яйца; 2) перен. сидеть дома, сиднем сидеть; yem bosdi qilmoq дать размяться, сделать проводку лошади после дачи ей зернового фуража.