Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

koʻr-moq

Aytilishi

Etimologiyasi

KOʻR- 'qara-', 'nazari tush-\ Men buni oʻz koʻzim bilan koʻrganman (Abdulla Qahhor). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli kör tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 396; Devon, II, 15; DS, 317; ЭСТЯ, III, 79), oʻzbek tilida ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: kör— > kor—.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

Koʻrish qobiliyatiga ega boʻlmoq, kishi va narsalarning, borliq-niig koʻrinishi qandayligini farqlay bilmoq. ◆ Ikromning dadasi Toʻymat akani, koʻzingiz yaxshi koʻrmas ekan, deb olishmadi. Sa’dulla Siyoyev, „Yorugʻlik“ ◆ Otamning bir koʻzi koʻrmay qoldi. Sa’dulla Siyoyev, „Yorugʻlik“
Koʻz bilan ilgʻamoq, koʻz vositasida aniq farqlamoq, sezmoq, bilmoq. ◆ Lekin rashk qitiqlagan kezlarda chehrang oʻzgaradi. Men buni oʻz koʻzim bilan koʻrganman. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Fotimani ustanikidan chiqib kelayotganini koʻrganlar avval hayron boʻlishdi. To‘xtash Ashurov, „Oq ot“
Tanishish, bilish, anikdash va sh. k. maqsadda koʻzdan, nazardan kechirmoq; nazar solib tekshirmoq; qaramoq. ◆ Vrach kasalni koʻrdi. Kitobni koʻrmoq. ◆ Mallavoy aka.. chorigʻini chiroqqa solib koʻrdi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Vakilning oʻgʻil bolasi rais bilan suhbatlashib, planni koʻrib, palov toʻrani yeb, yoʻliga ravona boʻladi. "Guldasta" ◆ Aka, tezroq koʻrib bering, shoshib turibman. Sa’dulla Siyoyev, „Yorugʻlik“
Biror toʻxtamga kelish, chora belgilash uchun muhokama qilmoq. ◆ Birovning arizasini koʻrmoq. ◆ Bu masalani majlisda koʻramiz.
Duch keltirmoq, uchratmoq. ◆ Sal kech qol-ganingda, koʻrolmay, armonda ketardim. Ibrohim Rahim, „Chin muhabbat“ ◆ Voy, haromi noinsof! Men bunday moʻltonini sira koʻrganim yoʻq edi. Oybek, „Tanlangan asarlar“
Hol-ahvol soʻrab yoʻqlamoq. ◆ Bemorni koʻrmoq. ◆ [Unsin:] Gulnor opani unutmayman sira, uni koʻrgani tez-tez kelib turaman. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ [Qurbon ota:] MTSga kelganida, [Oʻrmonjon] meni koʻrmasdan ketmaydi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“
Boshdan kechirmoq; tajribadan oʻtkazmoq. ◆ U koʻp qiyinchiliklarni koʻrgan kishi, ◆ -Har qancha darbadarlik boʻlsa, men koʻrganman, oʻgʻlimga qolgani yoʻq, - dedi Sidiqjon. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Yigitlikda bizning boshimizdan oʻtgan sarguzasht shun-doq boʻlgan, oʻgʻillarim. Bizning koʻrganlarimiz qursin. Parda Tursun, „Oʻqituvchi“
Biror kimsa yoki narsaga ega boʻlmoq, erishmoq, yetishmoq. ◆ Davlat koʻrmoq. ◆ Yaqin toʻrt oycha umr qildik. Umrimda xotin koʻrganim ham shu. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Kampir.. eshikka qaradi: -Voy, ogʻzingizga yogʻ, oʻgʻlim! Kelin koʻradigan kunim ham bormikin! Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Men-ku yilda besh gaz chit koʻrmayman, kelishingizda shu bechoraga bir narsa olib kelsangizchi sizham odam boʻlib! Abdulla Qahhor, „Mayiz yemagan xotin“ ◆ Men ham orzu-havas koʻraman, deb siz bilan bir yostiqqa bosh qoʻyganman. Samar Nurov, „Narvon“ ◆ Bosh boʻling, suv chiqaraylik, ekin qilaylik, oz boʻlsayam, ogʻzimiz osh koʻrsin. Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“
Tomosha qilmoq, tomoshabin sifatida kuzatmoq. ◆ Bolalar televizor koʻrmoqda. Kecha yangi kino koʻrdik. ◆ Esingda bormi, rayondan teatr koʻrib kelayotgan kechamiz aravada Sotiboldi, ashula aytamiz, deb Kanizakni qistadi, koʻnmagandan keyin, sochidan tortdi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“
Yuz bergan voqeaga boshqa kishi yoki narsani sabab qilib koʻrsatmoq. ◆ Kitobni oʻzi yoʻqotib, mendan koʻrayotir. Oʻzing qilib, birovdan koʻrma! ◆ Charosni tinch qoʻyasiz. Boʻlmasa, oʻzingizdan koʻring. O‘tkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“
Tajribada sinamoq, sinab bilmoq. ◆ Yer sotganlarning koʻpini koʻrdik, oxiri gadoy boʻladi. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Veksel degan soʻz chiqdi. Uni ham koʻrdik, benihoyat zarur narsa. Oybek, „Tanlangan asarlar“
Payqab olmoq, ilgʻamoq, tuymoq. ◆ Katta koʻrmaganni kichik koʻradi, kichik koʻrmaganni katta koʻradi, ikkalasi birgalashib qarasa, hech narsa koʻzdan qochmaydi, deydi xalq. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Dafʼatan qulogʻiga chalinib qoladigan gap-soʻzlarda, baytu gʻazallarda endi butunlay oʻzgacha maʼno koʻradi. Xayriddin Sultonov, „Onamning yurti“ ◆ Omon mustaqil fikrli, choʻrtkesar, uzoqni koʻra oladigan, tadbirkor, yaxshi doʻst edi. Sa’dulla Karomatov, „Oltin qum“
Biror narsani taʼkidlash va unga diqqat-eʼtiborni jalb etish uchun qoʻllanadi. ◆ Shirinligini koʻr! [Nabigulning akasi:] -Didni koʻring-a, trafaretning rangiga mos abajur! Abdulla Qahhor, „Qanotsiz chittak“ ◆ Boltaboy "koʻrdingmi, yashirmaydi" degan mazmunda Sidiqjonning tizzasini bosib qoʻydi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Zamonning teskariligini koʻring! Shohimardonga ochiq kelolmasam! Komil Yashin, „Hamza“
Ayrim soʻzlar bilan birikib, shu soʻz bildirgan ish-harakatni amalga oshirmoq maʼnosini bildiradi. ◆ Chora koʻrmoq. Hozirlik koʻrmoq. ◆ Brigada aʼzolari ayni vaqtda paxta yigʻim-terimiga har taraflama qizgʻin tayyorgarlik koʻrmoqdalar. Gazetadan
..deb hisoblamoq, bilmoq; ..deb qaramoq, tushunmoq. ◆ Loyiq koʻrmoq. ◆ Muvofiq koʻrmoq. ◆ Ravo koʻrmoq. ◆ Oz boʻlsa ham, koʻp oʻrnida koʻring. ◆ U yigitni oʻziga teng koʻrmadi. ◆ Barchani baravar koʻrmoq. ◆ Men seni oʻz ukamday koʻraman. ◆ [Yoʻlchi:] Singlim, oʻz uyingday koʻr, tortinma. Kampirning yumushlariga qarash. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Kamol qozi ham Safoxon toʻraning gaplariga eʼtiroz bildirmaslikni maʼqul koʻrdi, shekilli, tek quloq solib turardi. Komil Yashin, „Hamza“
koʻm. fl. vzf. Harakatning sinash uchun bajarilishini, bajarmaslik haqida ogohlantirishni bildiradi. ◆ Sinab koʻr. ◆ Oʻylab koʻr. ◆ Soʻrab koʻraman. ◆ Ayta koʻrma. ◆ Bora koʻrmasin.
Yelkamning chuquri koʻrsin - q. yelka.
Ish koʻrgan - q. ish.
Ish koʻrmoq - ish yuritmoq, ish tutmoq. ◆ Bundoq kallani ishlating, tulkidek ayyor, mushukdek mugʻambir boʻling, zimdan ish koʻring. Komil Yashin, „Hamza“
Kun koʻrmoq - hayot kechirmoq. ◆ Uning kasbi yamoqchi boʻlib, zoʻrgʻa kun koʻrar ekan. "Guldasta"
Koʻpni koʻrgan - q. koʻp.
Koʻrarga koʻzi, otarga oʻqi yoʻq - haddan tashqari yomon koʻradi. ◆ -Oʻzimning ham toʻrani koʻrarga koʻzim, otarga oʻqim yoʻq, - dedi chilim tortib turib Rustam aka. Jumaniyoz Sharipov, „Xorazm“
Koʻrgani (yoki koʻrishga) koʻzi yoʻq - juda yomon koʻradi. ◆ Sherali bunday loqayd odamlarni koʻrarga koʻzi boʻlmasa-da, hoziroʻzini mumkin qadar bosdi. Sa’dulla Karomatov, „Oltin qum“
Tuya koʻrdingmi - yoʻq - oʻzini hech narsa koʻrmagan, bilmagan qilib koʻrsatish lozimligini taʼkidlash uchun ishlatiladigan matal. ◆ [Baqqol:] Iloji boʻlsa, yamatganingizni aytmang, koyib-netib yurmasin tagʻin. Tuya koʻrdingmi - yoʻq, vassalom. Oybek, „Tanlangan asarlar“
Uzoqni koʻrmoq - q. uzoq.
Xoʻja koʻrsinga - q. xoʻja.
Yuz koʻrmas boʻlib ketmoq - q. yuz I.

Sinonimlari

Antonimlari

КЎРМОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

Feʼl

koʻrmoq koʻrmoq

Tillar

Inglizcha: see
Ispancha: ver
Portugalcha: ver
Turkcha: görmek
Tuvacha: көөр
Uygʻurcha: كۆرمەك
Xakascha: кӧрерге
Yaponcha: 見る
Yoqutcha: көр

Ruscha _ru

koʻrmoq
1 видеть; men uni hozirgina koʻrdim я только что видел его; uning oʻgʻli, koʻring-koʻrmang, xuddi otasiga oʻxshaydi её сын точь-в-точь (букв. хоть смотрите, хоть не смотрите) похож на отца; koʻra-koʻra видев-перевидев, видев сотни раз; ... tergov idoralarining chaqiruv qogʻozlarini koʻra-koʻra yurak oldirib qolgan Saidiy qoʻrqib ketdi (А. Ќаћћор, «Сароб») Саиди, не раз получавший повестки следственных органов и ставший боязливым, перетрусил; u seni koʻrolmaydi (букв. он тебя видеть не может); он тебя ненавидит, не выносит, yegan-ichganingiz oʻzingizniki, endi koʻrgan-kechirganlaringizdan gapiring то, что вы ели и пили - это ваше, а теперь расскажите о том, что вы видели и пережили (т. е. о ваших приключениях; так говорят тому, кто вернулся из длительного путешествия); ◆ tush ~ видеть сон; tush koʻryapsanmi? ты что, спросонья, что ли (говоришь)?; koʻrib koʻrmaslikka olmoq (или urmoq) притворяться невидящим; делать вид, что не видел (кого-что-л.); ana buni koʻring! вот это да!; вот это здорово!; ты смотри-ка!; koʻrganni eshitgan yengar посл. слышавший пытается опровергать очевидца; tuyani shamol uchirsa, echkini osmonda koʻr посл. уж если верблюда уносит ветер, то козу ищи в небе;
2 смотреть, рассматривать, просматривать, наблюдать; ◆ arizani ~ рассматривать заявление; bu masalani biz majlisda koʻramiz этот вопрос мы рассмотрим на заседании; biz yangi spektaklni koʻrdik мы посмотрели новый спектакль; vrach kasalni koʻrdimi? смотрел ли врач больного?;
3 навещать; ◆ kasal ~ навещать больного;
4 считать, приписывать, предполагать; принимать (за кого-что-л.); ◆ barchani baravar ~ ко всем относиться одинаково; men seni oʻz oʻgʻlimdek koʻraman я считаю тебя родным сыном; ты мне как сын родной; ◆ lozim ~ считать необходимым, нужным; ◆ loyiq ~ считать подходящим, приемлемым; достойным; ◆ maslahat ~ считать целесообразным; ◆ birovdan ~ считать (что-л.) исходящим от кого-либо; приписывать (что-л.) кому либо; винить кого-либо (в чем-л.); подозревать кого-либо (в чем-л.); kitobni oʻzi yoʻqotib, mendan koʻrayotir он сам потерял книгу, а подозревает меня, обвиняет меня; ◆ oʻzidan ~ пенять на себя; kelmasa, oʻzidan koʻrsin если он не придёт, пусть пеняет на себя; buni men uning parishonligidan koʻrdim я приписал это его рассеянности;
5 переносить, переживать, испытать; koʻp qiyinchilikni koʻrgan odam человек, испытавший много трудностей;
6 в сочетании с деепр. на -a/ -i или на -(i)b другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола со значением пытаться, пробовать; сметь; oʻzing yaxshi oʻylab koʻr хорошенько подумай сам; ◆ oʻz kuchini sinab ~ пробовать, испытывать свои силы; olmani (или olmadan) ◆ yeb ~ пробовать яблоко; ◆ ovqatning mazasini totib ~ пробовать пищу на вкус; bu yerga yaqin kela koʻrma! не вздумай подойти сюда!; priyomnikni tuzatishga urinib koʻrdim, boʻlmadi я попытался отремонтировать радиоприёмник, но ничего не получилось; unday deya koʻrmang! не смейте так говорить!; u gugurt qidirib choʻntagini ushlab koʻrdi он ощупал карманы, отыскивая спички;
7 в сочетании с именами образует сложные (составные) глаголы; ◆ bola ~, tirnoq ~ иметь ребёнка; akam uch oʻgʻil, bir qiz koʻrdi у моего старшего брата три сына и одна дочь; u tirnoq betini koʻrmay oʻtib kelayotir у него не было ребёнка и сейчас нет; ◆ bola-chaqa ~ обзаводиться семьей, детьми; ◆ yomon ~ ненавидеть, не любить; ◆ zarar ~ нести убыток, терпеть убыток; ◆ kelin ~ иметь невестку; ◆ kuyov ~ иметь зятя; ◆ nabira ~ иметь внука (внучку); koʻpni koʻrgan видавший виды, бывалый; ◆ kun ~ жить, существовать; ◆ oy ~, qon ~ или ◆ hayz ~ менструировать; ◆ chora ~ принимать меры; ◆ yaxshi ~ или ◆ xush ~ любить, уважать; men uni jon-dildan yaxshi koʻraman я его люблю всей душой, всем сердцем; * yuz koʻrmas boʻlib ketmoq окончательно порвать (с кем-л.); xoʻja koʻrsinga для вида, на показ (делать что-л.); tuya koʻrdingmi? - Yoʻq - Biya koʻrdingmi? - Yoʻq посл. (букв. верблюда видел? - Нет. - Кобылу видел? - Нет); соотв. моя хата с краю; "tuya koʻrdingmi? - Yoʻq" qilmoq (или tuya koʻrdingmi yoʻq qilmoq) прятать концы в воду, заметать следы; tuya koʻrdingmi yoʻq degan azamatlar парни, которым пальца в рот не клади, ловкачи.