Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

yurmoq

Aytilishi

Etimologiyasi

YUR- ’bir joydan boshqa bir joyga harakatlan-’. ◆ Men ana u soʻqmoqdan yursam ham boʻladi. Abdulla Qahhor Qadimgi turkiy tilda qam shunday maʼnoni anglatgan bu feʼl asli yorï— tarzida tala<ffuz qilingan (ПДП, 389; DS, 274), keyinroq yurï- shaklida (Devon, III, 96), shuningdek yüri-, yürü- shakllarida ham (ДС, 286) talaffuz qilingan, soʻngra soʻz oxiridagi unli talaffuz qilinmay qoʻygan: yorï— > yurï— > yur-.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

Qadam tashlab olgʻa bosmoq, qadamlab jilmoq. ◆ Tez yurmoq. ◆ Sekin yurmoq. ◆ Oqsab yurmoq. ◆ Ot yurmay turaverdi. ◆ Yurgan - daryo, oʻtirgan - boʻyra. Maqol ◆ Kampir yurganda, hech qanaqa ovoz chiqmasdi.. Oyogʻi xuddi pardek yerga beozor tegardi. Said Ahmad, „Ota“ ◆ Men ana u soʻqmoqdan yursam ham boʻladi. Abdulla Qahhor, „Xotinlar“ ◆ Chol ot jilovini siltadi. Otlar yurib ketdi. Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“
Maʼlum yoʻnalishda harakat qilmoq, bir joydan boshqa joyga jilmoq, bormoq yoki ketmoq (asosan transport vositasi haqida). ◆ Mashina chap tomonga yurdi. ◆ Traktor bedazorga qarab yurdi. ◆ Katta arava qay yoʻldan yursa, kichik arava ham shu yoʻldan yuradi. Maqol ◆ Shaharda koʻnkani ilgari ot surgar edi. Mana endi koʻnka otsiz yuribdi. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Poyezd bir necha soat yoʻl yurgandan keyin ana shunday bekatchalardan biriga kelib toʻxtadi. Abdulla Qahhor, „Oltin yulduz“
Umuman, bir joydan jilmoq, siljimoq (suzmoq, sudralmoq, oʻrmalamoq va sh.k.). ◆ Hovuzchada oʻntacha baliq yuripti. ◆ Dasturxon ustida chumoli yuripti. ◆ Qurt novdadan yurib, gulga yetdi.
Kezish, aylanish, sayohat va shu kabilarda boʻlmoq. ◆ Shaharma-shahar yurmoq. ◆ Eshikma-eshik yurmoq. ◆ Yoʻl bilmasang, yoʻl soʻragin yurgandan, Gap bilmasang, gap soʻragin bilgandan. N. Nazarov, „Zamon“ ◆ Andijonning suvin ichganmon, Sharbat desam, qilmayman xato. Paxtazorin kezganman rosa, Qirlarida yurganman hatto! Yo. Mirzo
Hayot kechirmoq, yashamoq. ◆ Jiyanim uch yil biznikida yurdi. Ruslar orasida yurib, til oʻrgandim. ◆ Jamoa sizning bu yoqlarda yurganingizni hali bilmaydi [dedi Sharofat Sidiqjonga]. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ [Mirzakarimboy:] Yoshim yetmishda. Ellik yil mol qaygʻusida yurdim. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Men Toshkentda yurarman, ammo koʻz oʻngimda sizning haykalingiz! Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“
Ish-faoliyat va shu kabilarda birga boʻlmoq. ◆ Yomon bilan yurdim - qoldim uyatga, Yaxshi bilan yurdim - yetdim murodga. Maqol ◆ Nodon bilan yurma, nomusingni bukma. Maqol ◆ Birga ishlaydi, birga yuradi, birga turadi; bir-biriga juda munosib. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Men dalada har kuni qizlar, kelinchaklar orasida yurardim. Yosh boʻlsam ham, sevganim bor edi. Oybek, „Tanlangan asarlar“
Qatnamoq. ◆ Markazdan qishlogʻimizga avtobus yuradi.
Davom etmoq (oʻzi birikib kelgan soʻz bildirgan holatda). ◆ Eson-omon yuribsizlarmi? ◆ Siz shu yoʻsinda yura bersangiz, erta-indin oʻgʻildan ajralasiz. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“ ◆ Maʼrifatxon voqeasini eshitganidan beri uning qabrini ziyorat qilish niyatida yurgan edi. Abdulla Qahhor, „Xotinlar“ ◆ Xomidning bunday ishlari bor ekanidan xabarsiz yurganimizga hayron qolaman. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“
Shaxmat, qarta, domino kabi oʻyinlarda oʻz navbatida, navbati kelganda harakat qilmoq, oʻynamoq; yurish qilmoq. ◆ Piyodadan yurmoq. ◆ Tuzni yurmoq.
Harakatga kelmoq, ishlab turmoq, ishlamoq (mexanizmlar haqida). ◆ Soatim yaxshi yuryapti. Mashina kechgacha yurib turdi. shsh Ha, aytganday, bu orada.. "traktor choʻchqaning yogʻi bilan yurar emish", "goʻristondan tovush chiqipti", degan gaplar chiqib qoldi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“
s. t. Suygan yor bilan vaqt oʻtkazmoq, yaqin munosabatda boʻlmoq. ◆ [Dilnavoz:] Oʻsha kuni Joʻraning yuradigan qizi Bibigul mening atlas koʻylagim bilan havorang durrachamni olgan edi. Sa’dulla Karomatov, „Bir tomchi qon“ ◆ Bilasiz-ku, ish koʻp. Har xil majlislar ham koʻp. Shular bilan yursam, u meni xotinlar bilan yurgan, dvb gumon qiladi. Oydin, Koʻngli toʻldimi, yaxshi yigit. ◆ Ayt, qachondan buyon yurding.. Tigʻi parronga uchragur! Yoʻlchi bilan qachon topishding? Oybek, „Tanlangan asarlar“
Rozi boʻlmoq, koʻnmoq, unamoq. ◆ U birovning aytganiga yuradigan odammas. ◆ Toʻgʻri, ixtiyor oʻzlarida, lekin sizga maslahat soladilar, maslahatingizga yuradilar-da, yaxshi maslahat bersangiz, yurmaydilarmi? Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Oz boʻlsa ham, peshona terim bilan topaman, suqtoylik, moʻltonilikka sira yurmayman. Oybek, „Tanlangan asarlar“
Yoʻliga yurmoq - birovning aytganini qilmoq, aytganini bajo keltirmoq. ◆ Nurmatjon, "Bu ochiq ayollardan chiqqan gap, qiz shularning yoʻliga yurgan boʻlsa, jazosini tortsin", deb joʻrttaga ikkinchi ogʻiz ochmadi. Abdulla Qahhor, „Qizlar“ ◆ Yomen boiatgan yoʻlga yurasan, yo joningdan umidingni uzasan. Said Ahmad, „Hukm“
Yoyilib ketmoq, yoyilmoq; tarqalmoq (gap-soʻz, xabar haqida). ◆ El ogʻzida yurgan mish-mishlar. sht "Kechadan beri bir yarim mingi qirilgan!" degan xabar yurib ketdi. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“
koʻm. fl. vazifasida. -(i)b qoʻshimchali ravishdoshga birikib, harakatning davomiyligini bildiradi. ◆ Tomosha qilib yurmoq. Nima qilib yuribsiz? Men oʻgʻlimni axtarib yuribman. ◆ Nizomiddinovning qoʻlidagi papirosidan sizib chiqayotgan tutun uy ichida halqa-halqa boʻlib suzib yuribdi. Said Ahmad, „Hukm“
(3-sh. buyr. m. shaklida - yur) Biror tomonga joʻnash, ketishga undashni bildiradi. ◆ Yur, kech qolamiz! ◆ Ha, barakalla, jumboq oʻsha yerda yechiladi, yuringlar! Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“
Bosh koʻtarib yurmoq - q. bosh.

Sinonimlari

oyoqlamoq

Antonimlari

ЮРМОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

Feʼl

yurmoq yurmoq

[1]

Inglizcha: walk
Turkcha: yürümek

Ruscha _ru

yurmoq
1 ходить, идти; ◆ piyoda yurmoq идти пешком; ◆ tez yurmoq быстро идти; ◆ oldinma-ketin yurmoq ходить гуськом, идти друг за другом; soatim toʻgʻri yuradi мои часы идут верно; yurib-yurib, tangadek joyni oladi загадка походит-походит, а займёт место с монету (посох);
2 ходить, двигаться; ездить; курсировать; mashina chap tomonga yurdi автомашина поехала налево; katta arava qay yoʻldan yursa, kichik arava ham shu yoʻldan yuradi посл. по какой дороге едет большая арба, по той едет и маленькая;
3 двигаться, передвигаться (любым способом - плавая, прыгая, ползком и т. п.); hovuzchada oʻntacha baliq yuribdi в бассейне плавают около десяти рыбок; qurt novdadan yurib gulga yetdi гусеница по ветке доползла до цветка;
4 ходить, делать ход (в игре); ◆ tuzdan yurmoq ходить с туза; ◆ piyoda bilan yursa yurmoq yutqizadi если он сделает ход пешкой - проиграет;
5 ездить, ехать; путешествовать; ◆ otda yurmoq ездить верхом; yomon otda yurguncha, yayov yurgan yaxshiroq посл. лучше ходить пешком, чем ездить на плохой лошади; ◆ poyezdda yurmoq ехать поездом;
6 бывать вместе, общаться (с кем-л.); находиться вместе; birga yurib, birga turmoq везде быть вместе (с кем-л.); yomon bilan yurma! не общайся с негодяем!; yaxshi bilan yurdim - yetdim murodga, yomon bilan yurdim - qoldim uyatga см. yetmoq 2; biznikida yura tur поживи пока у нас, поживи-ка у нас;
7 с деепр. на -i(b]]) другого глагола выступает в роли вспомогательного глагола и означает; а) длительность, постоянство действия, занятия чем-л.; ◆ leksiya oʻqib yurmoq читать лекции (регулярно, постоянно); б) что действие происходит в настоящее время; siz nima ish qilib yuribsiz? чем вы занимаетесь (в настоящее время, теперь)?; samolyot uchib yuribdi самолёт летит (сейчас); men uni axtarib yuribma я его ищу, разыскиваю;
8 в форме деепр. входит в состав ряда сложных глаголов; yurib bormoq пройти; дойти; идти (пешком); сходить (пешком); yurib kelmoq прийти (пешком); yurib ketmoq идти (пешком); bola yurib ketdi ребёнок начал ходить; soat yurib ketdi часы пошли; motor yurib ketdi мотор заработал; yurib turmoq идти, ходить, курсировать, работать (регулярно, без перерыва); ◆

soʻzga yurmoq 1)слушаться, подчиняться; 2) сговариваться; u mening soʻzimga yurmaydi 1) он меня не слушается, он мне не подчиняется; 2) я с ним (никак) не сговорюсь; ◆ harom-harish ishlarga yurmoq равратничать; ◆ toʻgʻri yurmoq жить честно, по-честному; ◆ sayoq yurmoq развратничать, сбиваться с пути истинного.