koʻk

Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

koʻk

Etimologiyasi

KOʻK ' moviy', ' zangori'. .. hovuzning jimir-jimir tebranayotgan ko‘m-ko‘k sathiga .. bir necha dahiha harab turdi-da, .. (Hamid Gʻulom). Qadimgi turkiy tilda shunday maʼnoni va boshqa maʼnolarni anglatgan bu sifat asli kö:k tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, III, 67), keyinroq ö: unlisining choʻziqlik belgisi (ПДП, 395; Devon, III, 146; DS, 312: kök VI), oʻzbek tilida esa yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: kö:k > kök > kok.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

1. Tiniq osmon rangidagi; moviy, zangori. ◆ Koʻk koʻz. ◆ Koʻk boʻyoq. ◆ Qoʻlimizda tovlanar jajji-jajji bayroqlar, Osmonda koʻk, qizil shar yengil uchib oʻynoqlar. I. Muslim
2. Kul rangidagi, kulrang. ◆ Koʻk boʻri. ◆ Koʻk kaptar. ◆ Qamchi koʻk ot bilan saman toyni yetaklab, daryo tomonga ketdi. Hamid Gʻulom, „Mashʼal“
3. s. t. Yashil, sabza. ◆ Koʻk oʻt. ◆ Qarshimda tebranar koʻk barglar har on.. Yu. Hamdam
4. Yer ustida gumbaz shaklida koʻrinib turadigan havo qatlami; osmon. ◆ Enkayganga enkaygin, boshing yerga tekkuncha, Kekkayganga kekkaygin, boshing koʻkka yetguncha. Maqol ◆ Martning oxirgi kunlari. Koʻk yuzida suzib yurgan bulut parchalari oftobni bir zumda yuz kuyga solyapti. Abdulla Qahhor, „Ming bir jon“
5. Oʻsayotgan oʻt-oʻsimlik, oʻt-oʻlan; maysa, koʻkat. ◆ Yomgʻirlar yogʻib, yerda oʻt-oʻlanlar koʻrina boshladi, hayvonlarning ogʻzi koʻkka tegdi. M. Muhammadjonov, „Turmush urinishlari“ ◆ Mening brigadamga qarashli yerdan uch gektariga misr paxta ekdim. Koʻki juda yaxshi. Gʻafur Gʻulom, „Tirilgan murda“
6. Bahorda yangi chiqqan, somsa, chuchvara kabi ovqatlarga ishlatiladigan otquloq, yoʻngʻichqa, jagʻjagʻ, ismaloq kabi koʻkatlarning umumiy nomi va shunday koʻkatlar qoʻshib tayyorlangan ovqat. ◆ Koʻk somsa. ◆ Koʻk shoʻrva. ◆ Koʻk terish bahonasi bilan dalalarni tusay boshlagan edi. Choʻlpon, „Kecha va kunduz“
   Koʻk somsa - ichiga yangi oʻsib chiqqan jagʻ-jagʻ, yoʻngʻichqa, ismaloq, yalpiz kabi oʻt-oʻlanlar bargini piyoz bilan qiymalab, oshirma yoki oddiy xamirga oʻrab tayyorlangan somsa.
7. Kashnich, janbil, ukrop kabi ovqatga qoʻshib yeyiladigan rezavor oʻsimliklar, koʻkat. ◆ Koʻk solib qatiqlangan mastavaning lazzatli hidi keldi. Asqad Muxtor, „Opa-singillar“
8. s. t. (3-sh. birl. shaklida - koʻki) dollar. ◆ Bir pachka koʻki bilan qoʻlga tushibdi, ish chatoq.
   Boshi koʻkka yetdi - q. bosh.
   Yeru koʻkka ishonmaslik - oʻta darajada ehtiyotlamoq. ◆ Qizim bechora uni [Yodgorani] yerga ham, koʻkka ham ishonmaydi. Ergash Raimov, „Ajab qishloq“
   Kulini koʻkka sovurmoq - q. sovurmoq 3.
   Koʻkka koʻtarmoq - taʼrif, tavsifini juda oshirmoq, oʻta maqtamoq. ◆ -Mushtoqman, ammo bir oz sabr et, - dedi lablaridan meva shirasini artib Ahmad Husayn. - Qani, sen hali koʻkka koʻtargan taʼlimot qaysi? Oybek, „Nur qidirib“
   Tutuni koʻkka chiqmoq - oʻta darajada xafa boʻlmoq, xunob boʻlmoq. ◆ Oʻzbek oyim oʻgʻlining "oʻlganni ustiga chiqib tepish" qabilidan boʻlgan bu harakatidan tutuni koʻkka chiqib, borliq qahr-gʻazabini eri ustiga toʻkadi. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“

Antonimlari

КЎК. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Sifat

koʻk

Tillarda

Rang

• Olmoncha: Blau
• Portugalcha: azul
• Fransuzcha: bleu
• Koreyscha: 푸른 (puleun)
• Inglizcha: blue
• Moʻgʻulcha: цэнхэр (tsenkher)
• Portugalcha: azul
• Ozarbayjoncha: mavi
• Tuvacha: көк
• Yaponcha: 青 (ao)
• Xitoycha: 蓝色 (lán sè)
• Turkcha: mavi
• Xakascha: кӧк
• Yoqutcha: күөх
• Chuvashcha: кӑвак

Ruscha _ru

koʻk I
1 синий; голубой, небесно-голубой, лазурный; сизый; ◆ ~ boʻyoq синяя краска; ◆ ~ koʻz 1) голубые глаза; 2) голубоглазый; ◆ ~ kaptar сизый голубь, сизарь; ◆ ~ osmon синее небо; ◆ ~ tol ива сизая; ◆ ~ qargʻa shoyi (или shohi) сорт местной шёлковой ткани синей окраски; ◆ ~ koʻylak 1) синяя рубашка; синее платье; 2) синяя блуза; 3) перен. синеблузник;
2 зелёный; ◆ ~ oʻt зелёная трава; ◆ ~ choy зелёный чай, ◆ ~ hoʻl, ~ beda свежескошенный клевер, свежий клевер; ◆ ~ terak бот. тополь Болле;
3 серый; сивый; ◆ ~ ot серая лошадь;
4 небо; ◆ uning shodligi yeru ~ka sigʻmaydi (букв. его радость не помещается ни на небе, ни на земле) его радости нет предела, нет границ; он вне себя от радости; ◆ u kitobini yer-~ka ishonmaydi он никому не доверяет свою книгу; ◆ ~ka boqqan yiqilur погов. (букв. тот, кто смотрит на небо, упадёт) не задирай нос кверху, не гордись - поскользнёшься; ◆ ~larga koʻtarmoq превозносить (кого-л.) до небес; ◆ dushmanning kuli ~ka sovurildi враг окончательно разгромлен; враг разбит наголову; ◆ kulini ~ka sovurmoq окончательно разгромить; разбить в пух и в прах; ◆ boshi ~ka yetdi (букв. его голова достигла неба) он на седьмом небе (от радости);
5 зелень; ◆ ovqatga ~ selish foydalidir полезно употреблять в пищу зелень; ◆ osh ~ съедобная трава, приправа; ◆ sigirlarning ogʻzi ~ka tegib qoldi коровы начали пастись (весной) на подножном корму;
6 траур (платье тёмно-синего или синего цвета); ◆ ~ kiymoq носить траур; ◆ 

• oqini oq, ~ini ~ qilmoq сильно избить, отхлестать, выпороть, отстегать (кого-л.); ◆ oq sutini ~ka sogʻmoq проклясть, предать проклятию (только о матери в отношении своих детей); ◆ Vatanga xiyonat qilsang, oʻgʻlim, oq sutimni ~ka sogʻaman если изменишь Родине, сын мой, я тебя прокляну; ◆ tutuni ~ka chiqdi он крайне опечалился.
  

koʻk II
намётка, прошивка крупными стежками; ◆ ~ solmoq намётывать.

Veb ranglar

oq	qora	qizil	olovrang	sariq	havorang	koʻk	pushti rang
kumush	kul	jigarrang	binafsha rang	zaytun	yashil	qirmizi	siyohrang