qora

Oʻzbekcha (uz)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

qo-ra

Etimologiyasi

QORA 'koʻmir tusidagi'; ’eng toʻq rang'. Laganlar boʻshayozganda eishkdan sersavlat bir h o r a odam kirib keldi (Parda Tursun). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni va boshqa bir necha maʼnoni anglatgan bu sifat asli qara tarzida talaffuz qilingan (Devon, III, 240; DS, 422; ПДП, 411); oʻzbek tilida birinchi boʻgʻindagi a unlisi â unlisiga, ikkinchi boʻgʻindagi a unlisi ä unlisiga almashgan: qara > qârä.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

1. Rang-tusi mavjud ranglarning barchasidan toʻq; qozonkuya, koʻmir tusidagi; zid. oq. ◆ Qora qozon. ◆ Qora soch. ◆ Qora koʻz. ◆ Qora siyoh. ◆ Moʻttixon.. bugʻdoyrang, qora qosh ayol edi. Saida Zunnunova, „Olov“ ◆ Chayla qamishlari allaqachon yonib bitib, yogʻochlarigina qora koʻmir boʻlib, chars-chars qilib tutab yotardi. N. Fozilov, „Diydor“
2. Shu tusga moyil toʻq rangli; qoramtir. ◆ Qora non. ◆ Qora gilos. ◆ Qora tuproq. ◆ Qora bulut. ◆ Nimqorongʻida ruxsoridagi noʻxatdek qora xolini aniq koʻrdi. S. Karomatov, „Oltin qum“ ◆ Qorani qora demanglar, Qoraning ori keladi. Qora mayiz yeganda, Qandday shirin keladi. "Qoʻshiqlar" ◆ Mulla Obid boʻlsa, aftiga qora balchiq sachratib, oʻzining mashhur ketmoni bilan ish koʻradi. Abdulla Qodiriy, „Obid ketmon“
3. Is, qurum bosgan, qoraygan yoki oqlanmagan, pardozlanmagan. ◆ Qora uy. ◆ Dolonning oʻng tarafidagi kichik qora hujrada Polvonning ota-onasi va bobolari umr kechirgan. Jumaniyoz Sharipov, „Xorazm“
4. Qorongʻi; nursiz, ziyosiz; zid. yorugʻ. ◆ Bu kungi kech Otabek bilan Homidning hayot va mamot masalalarini oʻzining qora quchogʻiga olgan qorongʻi bir tun edi.. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“ ◆ Demak, yuzimning bir tomoni kundek yorugʻ-u, bir tomoni tundek qora ekan. Xudoyberdi Toʻxtaboyev, „Shirin qovunlar mamlakati“ ◆ Uch qadrdon, uch opa-singil Zulmat quchgan qora oʻrmonda. Xurshid Davron, „Qaqnus“
5. Shaxmat, shashka kabi oʻyinlarda oqqa zid donalar va shu donalar bilan oʻynovchi tomon. ◆ Qora bilan oʻynamoq. ◆ Qoralar yutdi.
6. ot Qora yoki qoraga moyil narsa (kiyim, mato va sh.k.). ◆ Bayroqlarga qora tutmoq (taqmoq), Qozonga yaqin yursang, qorasi yuqar.. Maqol ◆ Keng qishloqni partizanning Motami qoplab oldi: Qora taqdi har bilak. A. Umariy
7. ot Biror narsaning uzoqdan yoki qorongʻidan koʻzga tashlanuvchi aksi, ifodasi; sharpa. ◆ Oppoq qorda odamlarning qorasi yelib-yugurardi. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Mashina yorugʻidan ham talvasaga tushib, oldinda chopib borayotgan jayran qorasiga koʻzi tushib, yuragi hapriqibketdi. M. Mansurov, „Yombi“ ◆ Koʻp oʻtmay havo burchida azamat havo laynerining qorasi koʻrindi. Said Ahmad, „Jimjitlik“
8. ot Moʻljalga olingan yoki olinadigan narsa, nishon; moʻljal. ◆ Qoraga olmoq. ◆ Birinchi otgan yoy qoradan bir quloch yuqori ketdi. "Latifalar" ◆ Mergan boʻlsang, oʻshal ogʻochni qoraga olib otgʻil. Mirkarim Osim, „Oʻtror“
9. koʻchma Umuman, salbiy belgini, salbiy belgiga egalikni bildiradi; yomon. ◆ Qora niyat. ◆ Qora kuchlar. ◆ Kechirasiz, men shiringina bazmingizni qora xabar bilan muzlatib qoʻydim. Oybek, „Oltin vodiydan shabadalar“ ◆ Paranji qursin, meni shunday qora kunlarga soldi. Hamza, „Paranji sirlari“ ◆ Kalladan qora xayollarni quvish kerak, tushkunlik - eng yomon dushman. F. Musajonov, „Himmat“ ◆ Shu gap bilan boshqalar Qoldi yer chizib. Qora, shum tilaklari Har yonni kezib. Gʻayratiy
10. ot koʻchma Notoʻgʻri, yomon, yaramas narsa, ish. ◆ Aroqning oʻzi oq, qilmishi - qora. "Qanotli soʻzlar" ◆ Gulnor endi tap tortmadi. Sof nomusiga otilgan qorani butunlay yuvib tashlashga jazm qildi. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Akangizga qora yuqtirmaslik uchun Oʻktamni ham oqlayapsizmi endi? Saida Zunnunova, „Koʻzlar“
11. Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanib, ular anglatgan narsaga xos belgi-holatning kuchli darajasini bildiradi. ◆ Qora sovuq. ◆ Qora qon yigʻlatmoq. ◆ Qora qishda toʻy qilmay, Battar boʻlgur nokas gov.. Abdulla Oripov, „Yillar armoni“ ◆ Nima qiladi oʻzini qora qiynoqqa solib?! Asqad Muxtor, „Tugʻilish“ ◆ Shundan keyin.. terlab-pishib, qora terga tushib ketdi. M. Mansurov, „Yombi“
12. koʻchma esk. Maʼlum miqdordagi yaxlit summa. ◆ Bir qora choʻzsak, kifoya deb oʻylayman, ozmi, ming soʻlkavoy. Oybek, „Ulugʻ yoʻl“
    Ichi (yoki Dili, Koʻngli, Yuragi) qora - oʻzganing muvaffaqiyatini koʻrolmaydigan; yaxshilik, muvaffaqiyat tilamaydigan. ◆ Dili qoraning qilmishi - qiyiqlik. Maqol ◆ E-e-e, bu ham boylar singari oʻz nafsini oʻylaydigan, ichi qora odam ekan-da! H. Tursunqulov, „Hayotim qissasi“
    Yuzi (yoki Beti) qora - q. yuz I.
    Qora yer boʻlmoq - salb. oʻlmoq, yerga kirmoq. ◆ Kimsanoy u yoqda, kuyov boʻlmay qora yer boʻlgur na oʻligini koʻrsatadi, na tirigini. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“
    Qora kiymoq - aza, motam libosini kiymoq (qora, koʻk kabi qora va qoraga moyil kiyim haqida). ◆ Yusufbek hoji xatmi qurʼon qilib, yurtga osh berdi. Oʻzbek oyim qora kiyib, taʼziya ochdi. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“
    Qora kursi (yoki stul) - q. kursi. ◆ Qora kursiga oʻtirayotgan jinoyatchiga oʻxshab qolganidan, yuzlari lovullab ketdi. Oʻtkir Hoshimov, „Qalbingga quloq sol“ ◆ Unda [suratda] qora stulda hukm qilingan gunohkorlar oʻtirardi. Gazetadan
    Qora mehnat (yoki ish) - mahorat, malaka talab etmaydigan, oddiy, hatto maʼlum darajada iflosligi boʻlgan mehnat, ish. ◆ Manglayimizga bitilgani shu qora mehnat ekan, netamiz. Sa’dulla Siyoyev, „Yorugʻlik“ ◆ ..oʻquv haqi jamgʻarish uchun har qanday ogʻir, qora mehnatdan hazar qilmadim. Oybek, „Nur qidirib“ ◆ -Tortinma, Komiljon, - dedi u jiddiy, - qora ishga ham tayyorman. Ibrohim Rahim, „Ixlos“
    Qora tortmoq - 1) yordam, himoya umidida boʻlmoq; oʻziniki (yaqin) bilmoq; orqa qilmoq. ◆ Men sizni qora tortib keldim, Oʻrmonjon aka. Sizdan boshqa hech kimga gapira olmayman. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“ ◆ Keyin bobomizni qora tortib, bu yerga keldik, xotinliyam boʻldik. "Yoshlik" 2) bir obʼyektni moʻljal qilib olmoq, ish-harakatning boisi deb bilmoq. ◆ Gʻayrati ichiga sigʻmagan jon borki, bari qishloq biqinidagi tepalikni qora tortgan. N. Norqobilov, „Bekatdagi oq uycha“
    Qora xalq (yoki odam) - madaniyat, maʼrifat, bilim kabilarga ega emas; omi, tushunmagan. ◆ Qora xalqda tobelik, ikrom, andisha qolurmi.. Sa’dulla Siyoyev, „Avaz“ ◆ Qora xalq uni qarsaklar bilan olqishladi. Komil Yashin, „Hamza“ ◆ Ogʻayni, men qora odamman. Zargar Yodgorbek boshimni aylantirgan ekan. N. Safarov, „Sharq tongi“
    Qora chaqam yoʻq - ayn. sariq chaqam yoʻq q. chaqa I. ◆ Ammo yonida qora chaqasi yoʻq odamga bu [sakkiz yuz soʻm] - jahannamning qilkoʻprigiday mudhish narsa. Oybek, „Tanlangan asarlar“
    Qora qilmoq - 1) ayn. qora tortmoq. ◆ Qarindoshlarini qora qilib, bu yerlarga kelib qolgan. 2) ayn. qoralamoq 4. ◆ Ular ot izini kora qilib, boʻri uchragan tepalikka borishdi.. Samar Nurov, „Narvon“ ◆ Ular ertalab oʻtgan qoʻy suruvlarining izini qora qilib.. tepaliklar osha yurishdi. A. Hasanov, „Chiroqlar“
    Qorasi oʻchmoq - koʻrinmay ketmoq, yoʻq boʻlmoq. ◆ Poyezdning qorasi oʻchguncha moʻltirab qarab turdim, keyin yigʻlab-yigʻlab, izimga qaytdim. Sa’dulla Siyoyev, „Yorugʻlik“
    Qorasini koʻrsatmoq - koʻrinish bermoq. ◆ Polvon bolam-ku, qorasini koʻrsatmay, suvga tushgandek gʻoyib boʻldi. Said Ahmad, „Ufq“
    Qorasini olmoq - qorasini ilgʻamoq, koʻrmoq. ◆ Kunning oʻzi peshin vaqti boʻlganda, Poygachilar qorasini oladi. "Alpomish"
13. Qora (erkaklar ismi).

Antonimlari

ҚОРА. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Sifat

qora

Tillarda

qora

• Evenkicha: коӈномо
• Ozarbayjoncha: qara, siyah
• Turkmancha: gara
• Turkcha: kara, siyah
• Inglizcha: black
• Kurdcha: reş
• Udmurtcha: сьӧд
• Yoqutcha: хара
• Chuvashcha: хура

Ruscha _ru

qora
1 прям. и перен. чёрный; ◆ qora boʻyoq чёрная краска; ◆ qora guruh ист. полит. чёрная сотня; ◆ qora yer 1) чернозём; 2) земля под огородами; 3) перен. могила; ◆ qora ish чёрная работа; ◆ qora ishchi чернорабочий; ◆ qora koʻylakchi ист. чернорубашечник; ◆ qora toʻrdan kelgan odam = qorachadan kelgan odam (см. qoracha); ◆ qoralar шахм. чёрные; ◆ yurish qoralardan ход чёрных; ◆ qora-qura bolalar черномазые дети;
2 тёмный (о цвете), вороной (о масти); ◆ qora ot вороная лошадь; ◆ qora qizil темно-бордовый;
3 перен. мрачный, безотрадный; ◆ baxti qora несчастный, злосчастный;
4 перен. преступный, злой, дурной; ◆ qora niyatlar преступные, злые намерения; ichi (или koʻngli) ◆ qora или ◆  qora yurak odam 1) завистливый человек; 2) таящий коварные замыслы человек; зложелатель;
5 тьма, темень; чернота; ◆ Kechaning tim qorasida yulduzlar yorqin yonadi (Ойбек, «Ќутлуѓ ќон») В непроглядной тьме ночи ярко горят звёзды;
6 тёмное пятно; силуэт, очертание, тень; ◆ uzoqdan bir kishining qorasi koʻrindi вдали показался силуэт человека; ◆ qorasi oʻchdi он исчез, скрылся, его не видно; ◆ qorangni oʻchir или ◆  qorangni koʻrsatma скройся; уходи, проваливай;
7 уст. мишень; ◆ Birinchi otgan yoy qoradan bir quloch yuqori ketdi («Афанди») Первая стрела пролетела на сажень выше мишени;
8 траур, траурная одежда; ◆ qora kiymoq надевать траур; носить траур;
9 Кара (имя собств. мужское);
10 входит в состав названий ряда животных и растений; ◆ qora bosh chumchuq снегирь; ◆ qora ilon гадюка; ◆ qora koʻza овёс Людовика; ◆ qora olaqanot шилоклювка; ◆ qora olu слива домашняя; ◆ qora saksovul чёрный саксаул; ◆ qora sulu овсюг пустой; ◆ qora terak 1) чёрный тополь; 2) осокорь; ◆ qora tuproq чернозём; ◆ qora tut шелковица, дающая чёрные плоды; ◆ qora chayir пальчатка; ◆ qora chigirtka сверчок; ◆ qora chugʻurchuq скворец чёрный; ◆ qora shuvoq полынь чёрная; ◆ qora ekin обл. огородные и бахчевые культуры; ◆ qora urganji с.-х. ургенчская дыня (название сорта дыни); * ◆ koʻz qorasi зрачок; ◆ koʻz qora siday saqlamoq хранить как зеницу ока; беречь пуще глаза; ◆ oq-qorani tanigan (букв. отличающий белое от чёрного) бывалый, видавший виды; ◆ yuzi qora опозоренный; пристыженный; ◆ soʻraganning bir yuzi qora, bermaganning ikni yuzi qora погов. (букв. у просящего одна щека черна, а у того, кто отказывает, обе) просящему позор, а отказавшему - дважды позор; ◆ yuziga qora surtmoq клеймить позором; предавать позору; yurakka (или koʻngilga) ◆ qora olmoq подозревать, заподозрить; ◆ qora kursi скамья подсудимых; ◆ qora chaqa медная монета; гроши; ◆ yonida qora chaqasi yoʻq у него и гроша ломаного нет; ◆ qora chiroq коптилка; ◆ qora xalq уст. чернь, простонародье; ◆ qora xat извещение о смерти.