sariq

Vikilug‘at dan olingan
Jump to navigation Jump to search


Flag of Uzbekistan.svg Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]

sariq I[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

sa-riq

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

SARIQ ' somon rangli'. Daraxtlardagi s a r i k barglar toʻkilib tugagan (Abdulla Qodiriy). Qadimgi turkii tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat sarïgʻ tarzida (ПДП, 420; Devon, I, 355; DS, 488) ta-laffuz qilingan. Oʻzbek tilida gʻ undoshi q undoshiga, a unlisi ä unlisiga almashgan, ï unlisining qattiqlik belgisi yoʻqolgan: sarïgʻ > sarïq > säriq. Bu soʻz oxi-ridagi -q(-iq) qismi - sifat yasovchi qoʻshimcha, lekin sari- (sar-) qismining maʼnosini izohlash qiyin Bu qism 'sariq holatga aylan-' maʼnosini anglatuvchi feʼl bulsa kerak. Koʻpchilik turkiy tillarda bu si — fatning sarï shaklida mavjudligi yuqoridagi fikrni quvvatlaidi. Sarï soʻzi sarïgʻ soʻzi oxiridagi gʻ undo — shini tashlab hosil qilingan deb izohlash toʻgʻri boʻl— maydi. Asli sarï sifati —ï qoʻshimchasi bilan yasalgan deb izohlash toʻgʻriroq. Unda sar— qismi feʼlga teng boʻlib chiqadi (Bu qismning maʼnosini, saryogʻ soʻzi maqolasida aytganimizdek, taxminan izohlash mumkin).
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

1 Somon, zarchuva, tilla kabi narsalar tusidagi rang. ◆ Sariq ipak. Och sa-riq rang. Toʻq sariq. m ◆ Daraxtlardagi sa-riq barglar toʻkilib tugalgan, yer yuzi oʻzi-ning qishki sariq kiyimini kiygan edi. A. Qodiriy, «Oʻtgan kunlar» .

2 Malla rang, malla (soch, tuk, teri haqida) ◆ Sariq soch. yaya Rustam uning uzun moʻylovi, koʻkish koʻzlarini qoplab olguday quyuq, sariq qoshlarini koʻrdi-yu, yuragi shuvillab, oʻzini orqaga tashladi. Oʻ. Ho-shimov, «Qalbingga quloq sol» .

Sariq irq Mongoloid irqining eskir-gan nomi.

3 ot Tuxumning oqsil moddasi oʻrta-sidagi qismi. Tuxumning oqini oqlab ye, sarigʻinisaqlab. Maqol. n Tuxum pa-chaqlangan edi. Uning sarigʻi oqqa aralashib, chakkamdan sizib, yuzimga oqmoqda edi. Gʻ. Gʻulom, Shum bola.

4 ot s.t. Jigardagi jiddiy salbiy oʻz-garishlar tufayli teri, koʻz oqining sar-gʻayishidan iborat ogʻir va yuqumli kasal-lik nomi; gepatit. Sarik kasalligi.

Sariq kartochka sprt. Futbol matchida hakam tomonidan oʻyinchiga ogohlantirish yoki yengilroq jazo belgisi sifatida koʻr-satiladigan sariq rangdagi kartochka. ◆ Ma-teratssi hakam tarafidan sariq kartochka bilan jazolandi. Gazetadan . Sariq matbuot koʻchma Uyatli, sharmandali, janjalli vo-qealarni yoritishni maqsad qilib olgan, siyqa, sayoz, past sifatli matbuot hakdsa. Ikkinchi jiddiy qusur shuki, koʻpchilik qa-lamkashlar bugun "sarik matbuot" sahi-falarida eʼlon qilinayotgan oʻrtamiyona mashqlarni sheʼr, hikoya, deya ulardan andoza olib, ijod qilmoqdalar. Gazetadan. ◆ Shuning uchun ham koʻcha-koʻyda "sariq matbuot"ning voqea izidan quvuvchi hikoyalariga odamlar oʻrganib boryapti. Gazetadan . Sariqpalak q.x. Vilt kasalligi, vilt. Sariq suv ayn. nazla. Sarik, sumalak 1) qamish bilan yopilgan tom boʻgʻotlarida ilk bahorda yogʻingarchiliqsan keyin hosil boʻladigan sargʻish sumalak; 2) shunday sumalak hosil boʻladigan davr, qishning oxiri. -Qishdan qitday bor: hut-yut, sarik, sumalak, ayamajiz.. qatorlashib turibdi, — kulumsiradi Raʼno. Oybek, Ulug yoʻl. Sariq chaqa 1) chaqa (pul); juda oz miq-dordagi, arzimas pul. ◆ Mana, xotinim yotib qoldi, yostiqdan boshini uzishga darmoni yoʻq. Kissamda sariq chaqa yoʻqki, bechoraning ogʻziga yoqar ovqat bersam. Oybek, «Tanlangan asarlar; 2) juda past, arzimaydigan; eʼtibor-ga loyiq emas» . Ommani ergashtira olmagan rahbarning qadri — sarik, chaqa. I. Rahim, Ixlos. Sariq chaqalik (yoki chaqaga arzimaydigan) Hech narsaga arzimaydigan, bir pulga qimmat, arzimas. -Soʻzni tangaday jarang-latib soʻzlashga ustasiz. Ammo hozirgi soʻzin-giz puchak, sarik chaqaga arzimaydi, — dedi Mirhaydar. Oybek, O. v. shabadalar.

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

sariq II[tahrirlash]

Morfologik va sintaktik xususiyatlari[tahrirlash]

sa-riq

Aytilishi[tahrirlash]

Etimologiyasi[tahrirlash]

Maʼnoviy xususiyatlari[tahrirlash]

Maʼnosi[tahrirlash]

Oʻrta Osiyodagi turkiy xalq-lar tarkibiga kirgan qabila nomi. ◆ Sariq-larning Shimoliy Xitoyda qolgan guruhlari shu yerda yashovchi uygʻurlar bilan qoʻshilib, ular ichida sariq-uygʻur etnik guruhini tashkil etgan. "OʻzME" .

Sinonimlari[tahrirlash]

Antonimlari[tahrirlash]

САРИҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari[tahrirlash]

Sifat[tahrirlash]

sariq

Tillar[tahrirlash]

sariq

Ruscha ru

sariq I
1 жёлтый; ◆ sariq gul жёлтый цветок; ◆ och sariq ярко-жёлтый; tuxum sarigʻi желток; ◆ sap-sariq очень жёлтый, совершенно жёлтый;
2 рыжий; // блондин; ◆ sariq moʻylov рыжие усы;
3 мед. желтуха; ◆ 

  • sariq ilon зоол. 1) уж; 2) медянка; ◆ sariq moy (или yogʻ) = sariyogʻ; ◆ sariq palak обл. вилт (болезнь хлопчатника); ◆ sariq choy бот. репейничек азиатский; ◆ sariq suv сукровица; ◆ sariq sumalak жёлтые сосульки (символ наступающей весны; их жёлтый цвет объясняется тем, что во время оттепели по ним стекает краска от крыши или глиняный раствор, если крыша мазаная); ◆ sariq chaqa медные монеты.


sariq II
фольк. самый лучший, отборный; ◆ sariq yoy самый лучший лук.