oq
Oʻzbekcha (uz)
[tahrirlash]
Oʻzbekcha (uz)Morfologik va sintaktik xususiyatlari
[tahrirlash]oq
Aytilishi
[tahrirlash]Etimologiyasi
[tahrirlash]OQ ’qor, sut rangidagi’. Bir oʻram oq qogʻoz sotib oldim. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu sifat a:q tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, I, 116; Devon, I, 109), oʻsha davrlardayoq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ДС, 48); oʻzbek tilida a unlisi â unlisiga almashgan: a:q > aq > âq.
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.
Maʼnoviy xususiyatlari
[tahrirlash]Maʼnosi
[tahrirlash]- sft. Qor, sut, paxta rangidagi. ◆ Oq doka. ◆ Oq qogʻoz. ◆ Oq non. ◆ Oq it, qora it - bari bir it. Maqol ◆ Salimboy.. yoʻgʻon goʻshtdor qoʻllarini qorday oq surp toʻshalgan stolga qoʻydi. Oybek, „Tanlangan asarlar“ ◆ Kumushning ..iljayishidan yoqutdek lablari ostidagi sadaf kabi oq tishlari bir oz koʻrinib qoʻydilar. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“
- Oq tusga moyil, tiniq (yuz, badan tusi haqida). ◆ Oq badan. ◆ Oq tanli. ◆ Oq yuzli. ◆ Xotin oʻtirmoqchi boʻlgan edi, paranji ichidan uning atlas koʻylaklari va nafis oq qoʻllari koʻrinib ketdi. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“
Oq bilak - qoʻlini sovuq suvga urmaydigan, faqat oʻziga oro beradigan (ayol haqida). - ayn. oqlik. ◆ Bolalarim, oqqa yetamiz, deb koʻzlaringiz oqarayozdi, bu zormondani soʻyib, puliga joy qilamiz, dedilar. Ne’mat Aminov, „Qahqaha“ ◆ Oilaga berilgan ana shunday sogʻlom sigir tufayli necha kishi, ayniqsa, bolalarning ogʻzi oqqa - sut-qatiqqa tegadi. Gazetadan
- ot s. t. Aroq. ◆ Xohi pivo, xohi vino, xohi konyak, xohi oq, Noʻsh etib, uyga kelurman, yerda turmaydur oyoq. Habibiy
- sft koʻchma tar. Chor Rossiyasi podshosiga tegishli; uning tarafdori; kontr-revolyutsion. ◆ Oq amaldorlar. Oq gvardiyachilar. shsh Oq poshshoning kumush nishoni bilan Koʻtarib yurdi u oʻsha xanjarni.. Xurshid Davron, „Qaqnus“
Oqlar (faqat ko'pl. sh.) - oq gvardiyachilar. ◆ Chapay askarlari keldilar bosib, Bosib keldi ular oqlar ustiga. Abdulla Oripov, „Yillar armoni“ ◆ Razzoq qizil armiyaga koʻngilli boʻlib yozilib, oqlarga qarshi kurashaman, deb qolibdi. Hamid Gʻulom, „Mashʼal“ - sft. Oxirgi, toza (qoʻldan chiqarish yoki pardozlash uchun qilingan oxirgi ish haqida). ◆ Oqqa koʻchirmoq. ◆ Javob maktubini oqqa koʻchirib ulgurmasidan, hovlini otlarning dupuri qoplab ketdi. Xudoyberdi Toʻxtaboyev, „Yillar va yoʻllar“ ◆ Muhammad yengillanib oʻrnidan turdi va soʻnggi sheʼrini bir oz tuzatib, oqqa koʻchirish uchun uyiga bormogʻi kerakligini aytdi. Oybek, „Nur qidirib“
Oq suvoq - qora suvoq ustidan beriladigan tekis suvoq, pardoz suvoq. - ot Gunohsiz, shaʼniga dogʻ tushmagan kishi; toʻgʻri, haqiqat. ◆ Tekshiramiz: oqni oqqa, qorani qoraga ajratamiz. Said Ahmad, „Hukm“ ◆ Bizga oʻqituvchilar ham, Sultonova ham teng: oq boʻlsa - oq deymiz, qora boʻlsa - qora. Saida Zunnunova, „Olov“
Oq-qorani tanigan - q. tanimoq.
Oqdan qorani (yoki oq-qorani) ajratmoq - yomon bilan yaxshini, doʻst bilan dushmanni, foyda bilan ziyonni farqlamoq, tushunmoq. ◆ - Bizning maqsadimiz - kishilarga ong, tushuncha bermoq, toki har bir kishi yaxshilik va yomonlikni, oqu qorani oʻzi ajrata oladigan boʻlsin! - dedi Elmurod. Parda Tursun, „Oʻqituvchi“ - ot Oqargan tuk, moʻy; soch va soqolning oqargan qismi. ◆ Sochning oqi. Soqolning oqi. "Otni yeding", dedim ichimda. Boshqasi boʻlsa, qamchin bilan solar edim, lekin soqolining oqini hurmat qildim. Oybek, „Tanlangan asarlar“
Sochiga (yoki Soqoliga) oq kirgan (yoki tushgan, oralagan) - sochi yoki soqoli oqara boshlagan. ◆ Yoshi ellikdan oʻtgan boʻlsa-da, Boʻri akaning sochiga oq oralamagandi. Samar Nurov, „Maysalarni ayoz urmaydi“ ◆ U, qirq besh yoshlarda, novcha, soqol, moʻylovlariga anchagina oq tushgan edi. Oybek, „Tanlangan asarlar“ - ot Koʻzning qorachiqni oʻragan, tiniq rangli, shaffof qismi. ◆ Koʻzning oqi.
- ot Baʼzi kasalliklar natijasida koʻz qorachigʻida paydo boʻladigan oqish dogʻ, parda. ◆ Uning koʻziga oq tushibdi. ◆ Bechoraning jindek aybi bor ekan: yuzi choʻtir, oʻng koʻzida noʻxatdakkina oqi bor ekan. Parda Tursun, „Oʻqituvchi“ ◆ Zarchavaning shirasi koʻzni oʻtkirlashtirishga, qorachigʻidagi katarakta va oqni ketkazishga juda foyda qiladi. K. Mahmudov, „Qiziqarli pazandalik“
- ot Tuxumning oqsil moddasi.
Koʻzining oqu qorasi - q. koʻz.
Manglayi oq boʻlsin - yaxshilik niyatida tilangan olqish, duo. ◆ Toleing toabad boʻlmasin qora, Manglaying oq boʻlsin, yarqiroq boʻlsin. Abdulla Oripov, „Yillar armoni“
Oq ichmoq (yoki urmoq) - qadahda yoki idishda qoldirmay, hammasini ichmoq, sipqarmoq. ◆ Mana shu qimizni bir oq urib bering. Said Ahmad, „Ufq“ ◆ [Sharif:] Darhaqiqat, oʻrtoq Kamolov, paxtakorlarning mehnati yengillashsin, deb yangi ixtiro yaratgan ekan, keling, doʻstlar, oq ichaylik! N. Safarov, „Kimga toʻy, kimga aza“
Oq yoʻl! - q. yoʻl.
Oq kiymoq - etn. motam libosini kiymoq, baʼzi joylarda, aksincha, taʼziya muddati tugagach, qora kiyimni oq kiyim bilan almashtirmoq, motam libosini tashlamoq. ◆ Roʻzimurodning onasi aza ochdi. Qarindoshlar oq kiyib, ovoz chiqardilar. Sh. Ashurova, „Yanga“
Oq koʻngil - q. koʻngil 1.
Oq oltin - paxta.
Oq sutini oqqa, koʻk sutini koʻkka sogʻmoq - bergan sutiga, boqqaniga norozi boʻlmoq, farzandidan norozi boʻlib, undan yuz oʻgirmoq. ◆ [Oʻzbek oyim:] Endi menga mundoq oʻgʻil kerak emas.. oq sutimni oqqa, koʻk sutimni koʻkka sogʻdim.. Endi Toshkentga kelmasin. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“
Oq fotiha - q. fotiha 3. ◆ Oqsoqol ularni yoʻldan qaytarishga ojiz ekanligini sezib jim qoldi. -Yoʻl oldidan bizga oq fotiha bersangiz, - deyishdi oʻspirinlar. "Yoshlik"
Oq choy - 1) sut qoʻshilgan choy. ◆ Usta Ahmad Murtazoga xaltani koʻrsatib: - Ertalab oq choyni senikida ichamiz, - dedi. Shoyim Boʻtayev, „Qoʻrgʻonlangan oy“ 2) shv. koʻk choy.
Oq yuvib, oq taramoq - avaylamoq, asramoq. ◆ Rohila xola Shohruxni oʻz farzandiday oq yuvib, oq tarab oʻstirdi. "Yoshlik"
Oq oʻramoq - etn. qiz bilan yigitni unashtirishga rozilik belgisi, marosimi. ◆ Eshitmadingizmi? Kecha Xayrinisonikiga borib, oq oʻrab keldik. "Yoshlik"
Tishining oqini koʻrsatmoq - q. tish. ◆ -Chatoq ekan, - dedi karvonboshi, soʻng ilk bor tishining oqini koʻrsatdi. Murod Muhammad Do‘st, „Lolazor“
Morfologik va sintaktik xususiyatlari
[tahrirlash]oq
Aytilishi
[tahrirlash]Etimologiyasi
[tahrirlash]Arabcha عاقّ - boʻysunmas, itoatsiz, soʻzga kirmaydigan, hurmat qilishni bilmaydigan (oʻgʻil)
Maʼnoviy xususiyatlari
[tahrirlash]Maʼnosi
[tahrirlash]Oq qilmoq - oʻz farzandini laʼnatlamoq, nafrat oʻqib undan yuz oʻgirmoq, voz kechmoq. ◆ Agar qizim yuzimni yerga qaratgan boʻlsa, juvonmarg boʻlsin, oq qildim. Saida Zunnunova, „Olov“ ◆ Gʻiyosiddin Buxoroning Devonbegi madrasasida tahsil koʻrib, oʻqib yurgan paytlarida otasi uni oq qiladi. Said Ahmad, „Hukm“
- =oq kuch. yukl. (unlilardan keyin - =yoq) Payt bildiruvchi soʻzlarga qoʻshilib, ish-harakatning darhol bajarilishini ifodalaydi. ◆ Musobaqaga hozirdanoq tayyorlanmoq kerak.
- =(i)b affiksli ravishdoshlarga qoʻshilib, keyingi ish-harakatning bevosita shu ravishdosh ifodalagan ish-harakatdan keyin bajarilishini bildiradi. ◆ U uyga keliboq oʻgʻlini yoʻqladi.
Sinonimlari oq sòzining
[tahrirlash]Antonimlari
[tahrirlash]ОҚ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.
Tarjimalari
[tahrirlash]Sifat
[tahrirlash]oq
Tillarda
[tahrirlash]- Aragoncha: blanco
- Astuleoncha: blancu
- Ozarbayjoncha: ağ
- Baskcha: zuri
- Dolgancha: чээлкээ
- Italyancha: bianco
- Niderlandcha: wit
- Portugalcha: branco
- Ispancha: blanco
- Inglizcha: white
- Esperantocha: blanko
- Islandcha: hvítur
- Latishcha: baltā krāsa
- Lingalacha: mpɛ́mbɛ́
- Litvacha: balta
- Atstekcha: iztāc
- Fincha: valkoinen
- Gagauzcha: biyaz
- Estoncha: valge
- Olmoncha: weiß
- Rumincha: alb
- Ruscha: белый (belyja)
- Slovatscha: biela
- Slovencha: bela
- Shvedcha: vit
- Tojikcha: сафeд (safed)
- Tok-pisincha: wait
- Turkcha: ak, beyaz
- Xitoycha: 白 (bái)
- Vyetnamcha: trắng
- Tuvacha: ак
- Xalajcha: hürün, hirin
- Yoqutcha: үрүҥ
- Xorvatcha: bijera
- Chexcha: bilá
- Chuvashcha: шурӑ
Ruscha ru
oq I
1 белый; седой; // седина; ◆ oq qogʻoz белая бумага; ◆ oq ot белая лошадь; ◆ oq soqol белая (седая) борода; ◆ soqoliga oq tushgan (или kirgan) odam человек, у которого борода с проседью; ◆ sochning oqi седина в волосах; ◆ oq it, qora it - bari bir it посл. белая собака, черная собака - всё равно собака;◆ oq podsho ист. белый царь (о русском царе); ◆ oqlar ист. белые; ◆ oq gvardiya ист. белая гвардия; ◆ oq sut bergan ona родная мать; ◆ oqqa koʻchirmoq переписывать набело; ◆ oq-qorani ajratmoq (букв. отличать белое от чёрного) разбираться в людях, разбираться в чём-либо;
2 перен. невиновный, незапятнанный;
3 бельмо; ◆ uning koʻziga oq tushibdi у него на глазу появилось бельмо;
4 белок; ◆ tuxumning oqi белок яйца; ◆ koʻzning oqi белок глаза; ◆ koʻzimning oqu qorasi (букв. белок и зрачок моих глаз) свет моих очей (о единственном сыне или дочери);
5 = oqliq 4;
6 разг. водка; ◆
- oq choy 1) чай с молоком; 2) обл. зелёный чай; ◆ oq urmoq (или ◆ oq ichmoq ) выпить до последней капли; ◆ oq yoʻl (букв. светлый путь) счастливого пути, ◆ tishning oqini koʻrsatmoq скалить зубы; ◆ oq koʻngil или ◆ koʻngli oq odam простодушный, бесхитростный человек; ◆ oq chayir бот. кошачья лапка; ◆ oq yapaloqqush зоол. полярная сова, белая сова; ◆ oq laylak зоол. белый аист; ◆ oq qoʻton зоол. белая цапля; ◆ oq gʻoz зоол. белый гусь; ◆ oq sutini koʻkka soqqan (мать) проклявшая сына или дочь.
oq II:
◆ oq qilmoq проклинать, отвергать (сына или дочь); ◆ oq padar сын, проклятый отцом.