Kontent qismiga oʻtish

suv

Vikilugʻatdan olingan

Oʻzbekcha (uz)

Vikipediya
Vikipediya
Vikipediyada suv haqida maʼlumotlar bor:


suv (1,2)

Morfologik va sintaktik xususiyatlari

suv

Aytilishi

Etimologiyasi

SUV 'vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikuvidan iborat tussiz shaffof suyuqlik'. ◆ Hamma suv deb talpinar, hamma suvga intilar edi. Mirzakalon Ismoiliy Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu ot asli sub tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 422; DS, 512); keyinroq b undoshi v undoshiga almashgan (Devon, III, 142; DS, 515), hatto v undoshi talaffuz qilinmagan ham (ПДП, 422; ТРС, 550): sub > suv [> su].
Oʻzbek tilining etimologik lugʻati (I-jild) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q. Adabiyotlar roʻyxati.

Maʼnoviy xususiyatlari

Maʼnosi

  1. Vodorod bilan kislorodning kimyoviy birikmasidan iborat rangsiz, hidsiz shaffof suyuqlik; tabiatda muz va bugʻ holida ham uchraydi, barcha tirik organizmlarning va koʻpgina moddalarning tarkibiy qismini tashkil qiladi. ◆ Qor suvi. ◆ Dengiz suvi. ◆ Oqar suv. ◆ Turgʻun suv. ◆ Zilol suvlar, eram kabi bogʻu boʻstonlar, Mening sovgʻam koshonalar, oltin tuproqlar. Gʻayratiy ◆ Atmosferada suv bugʻ, tuman, bulut, yomgʻir, qor holatida boʻladi.. "OʻzME"
  2. Shunday suyuqlik ichimlik sifatida. ◆ Mineral suvlar. ◆ Sadaqaning afzali chanqoq odamlarga suv ulashmoqdir. "Fan va turmush" ◆ Organizmga yod oziq-ovqat va suv bilan kiradi. "Fan va turmush"
    Jon (yoki hayot) suvi - 1) hayot bagʻishlovchi, hayot-mamot masalasini hal qiluvchi suv. ◆ Ular oʻzlariga, oʻz yerlariga, oʻz uylariga hayot suvi keltirish uchun.. kurashga boradilar. Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“ 2) koʻchma hayot bagʻishlovchi, jon, fayz kirituvchi narsa. ◆ Tashqarida bir qoʻsha sozandalar dutor, tanbur, gʻijjak, rubob, nay bilan dunyoga jon suvi sepib, shaharning mashhur hofizlari ashula aytadilar. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“ ◆ Mashq boiianishi bilan butun vujudimga hayot suvi yugurdi. Abdulla Qodiriy, „Kichik asarlar“
    Suv ichmoq - 1) suv isteʼmol qilmoq. ◆ Ot boshiga ish tushsa, suvligʻi bilan suv ichar. Er boshiga ish tushsa, etigi bilan suv kechar. Maqol 2) sugʻorilmoq. ◆ Sholining orqasidan kurmak suv ichibdi. Maqol ◆ Koʻz tikib turgan yerlarimiz eski ariqdan suv icholmaydi, yangi ariqdan taqir icholmaydi, yana azalgiday qaqrab yotaveradi. Mirzakalon Ismoiliy, „Fargʻona tong otguncha“
    Suv yoʻli - kemalar qatnaydigan yoʻl.
    Suv qoʻymoq - sugʻorish uchun suvning yoʻlini ochmoq, sugʻormoq. ◆ Ekinga suv qoʻymoq.
  3. Soy, koʻl, daryo va shu kabilarning suvli sathi haqida. ◆ Suv boʻyi. ◆ Suvning narigi beti. ◆ Suvning koʻtarilishi.
  4. Tarmeva, sabzavot va sh.k. tarkibidagi shira, sharbat, suyuqlik. ◆ Anor suvi. ◆ Sabzining suvi. ◆ Bogʻingda ochilgan qizil gullaring, Uzumning suviday shirin tillaring. "Qoʻshiqlar"
  5. Tirik organizm va aʼzolardan ajralib chiqadigan suyuqlik, shira. ◆ Oshqozon suvi. ◆ [Yormat] Tumov orqasida burnidan toʻxtovsiz oqqan suvni ham sezmaydi. Oybek, „Tanlangan asarlar“
    Ogʻzining suvi keldi - havasi keldi; yegisi, ichgisi keldi. ◆ Undan narida kattakon doshqozonda osh damlab qoʻyilibdi. Zarchuva solingan, sap-sariq. Ogʻzining suvi kelib ketdi. "Yoshlik"
  6. Umuman, turli narsalar tarkibidagi namlik. ◆ Suvi qochgan non, olmachoy bilan nonushta qilishayotganda, Gadoyboy paydo boʻldi. Hamid Gʻulom, „Feruza“
  7. koʻchma s. t. Maza-matrasi, shirasi yoki jiri yoʻq (meva yoki ovqat haqida). ◆ Qovun qip-qizil suv chiqdi. ◆ Bu shoʻrva emas, shildir suv.
  8. Kashtachilikda: toʻgʻri yoki toʻlqinsimon chiziq shaklidagi gul elementi. ◆ Suvi oq, guli turli qiyiqcha.
  9. esk. Oʻn tanobga teng yer oʻlchov birligi. ◆ Har oʻn tanob yer bir suv hisoblanib, mana shu maydon hisobidan ariq tozalashga bir hasharchi yuborilar edi. I. Jabborov, „Koʻhna xarobalar siri“
  10. Turli birikmali nomlar tarkibida keladi, maye., ◆ suv kalamushi, suv echkilari, suv osti kemasi.
    Ancha (yoki koʻp, qancha-qancha) suvlar oqdi - koʻp zamonlar oʻtib ketdi, ancha vaqt boʻldi. ◆ Ha, qizim, undan buyon qancha-qancha qorlar yogʻdi, qancha-qancha suvlar oqdi, u vaqtlarda yosh ekanmiz, farosat oz ekan, koʻp-koʻp kamchiliklar oʻtdi. Sharof Rashidov, „Boʻrondan kuchli“
    Sirkasi suv koʻtarmaydigan odam - q. sirka 1.
    Sirtiga suv yuqtirmaslik - q. sirt.
    Suv boʻlmoq - 1) terlab jiq hoʻl boʻlmoq, terga botmoq. ◆ Bemor isitmalab, suv boʻlib yotibdi 2) erib suvdek boʻlmoq ◆ Temirchining qoʻlida temir erib suv boʻlar. Maqol
    Suv yoʻgʻida tayammum - q. tayammum.
    Suv tekin - q. tekin.
    Suv qilib (yoki suvdek) ichmoq - (yoki ichib yubormoq) - ayn. suv qilmoq 2.
    Suv qilmoq - 1) zimdan oʻzlashtirmoq, oʻzlashtirib, gumdon, yoʻq qilmoq. ◆ Navroʻzda duv-duv gap tarqalgandi: Saidxon kolxozning faloncha pulini gumdon qilib, qamalib yotganmish, pismadonchi molni suv qilib, qoʻlga tushib qolganmish. Sh. Toshmatov, „Tongdagi koʻlanka“ 2) miridan sirigacha puxta egallamoq, besh qoʻlday bilib, yodlab olmoq. ◆ Oʻn yetti kun deganda [Moʻminjonning] xati keldi.. yana xati kelguncha, bilmadim, necha marta oʻqib chiqqanmikinman uni. Xuddi suv qilib yubordim. Q. Maqsumov, „Muhabbat qoʻshigʻi“
    Suv quygandek (tinch, jimjit) - churq etgan ovoz yoʻq, jimjit. ◆ Navoiynig uyi suv quygandek jimjit, hamma oyoq uchida yurar, bir-birlari bilan shivirlashib gapirishar edi. Mirkarim Osim, „Sehrli soʻz“
    Suvga oqizmoq (yoki tashlamoq) - behudaga ketkizmoq, sovurmoq, shamolga uchirmoq. ◆ U [dehqon] molini sotmadi - suvga oqizdi. Yoʻq, suvga oqizgandan battar boʻldi. Oybek, „Tanlangan asarlar“
    Suvga tushgan nondek boʻshashmoq - juda ham boʻshashib ketmoq, hovridan tushmoq. ◆ [Otabek] Suvga tushgan nondek boʻkib, boʻshashib, yuz xil sovuq, yaramas xayollar qoʻlida ezilib, oʻzining dunyoda bormi-yoʻqligiga ham tushunmay keta beradir. Abdulla Qodiriy, „Oʻtgan kunlar“
    Suvga tushsa, quruq chiqadigan - juda quv, ayyor, har qanday mushkul vaziyatdan sip-silliq qutulib chiqadigan.
    Suvga urib ketmoq - zim-ziyo boʻlib ketmoq, bedarak yoʻq boʻlmoq, yoʻqqa chiqmoq. ◆ Dunyodan umidi boʻlmagan odamda did ham, orzu-havas ham suvga urib ketar ekan. Abdulla Qahhor, „Qoʻshchinor chiroqlari“
    Suvda maza bor, bunda maza yoʻq - kest. juda bemaza narsa haqida.
    Suvday bilmoq (yoki ichmoq, ezib ichmoq) - juda yaxshi bilmoq, chuqur, puxta bilib olmoq, egallamoq. ◆ [Ertoʻgʻon ota] Suv ilmin suvday ichgan Daryolarning sultoni. Qirq kolxozga suv surgan Miroblarning polvoni. Q. Muhammadiy
    Suvday serob boʻling - hech narsadan kamchiligingiz boʻlmasin.
    Tagiga suv ketdi - tagi, zamiri boʻshashdi. ◆ Boylikning tagiga suv ketdi. Oybek, „Tanlangan asarlar“
    Tushingizni suvga ayting - q. tush.
    Oʻzini oʻtga (ham), suvga (ham) urmoq - q. oʻt 1.
    Oʻt bilan suvdek - bir-biri bilan sira ham kelisha olmaydigan darajada zid, qarama-qarshi, it-mushuk. ◆ Ilgarilari oʻt bilan suvdek boʻlgan kundoshlar endi sirdosh boʻlib, chekka-chekkada pichirlashadigan boʻldilar. Asqad Muxtor, „Opa-singillar“
    Qoʻlini sovuq suvga urmaydi - q. qoʻl.
    Gʻalvirni suvdan koʻtarmoq - q. gʻalvir.

Sinonimlari

Antonimlari

СУВ. Oʻzbek tilining izohli lugʻati (2022) maʼlumotlaridan foydalanilgan; q.Adabiyotlar roʻyxati.

Tarjimalari

OʻTIL

Ot

suv (koʻplik suvlar)

Ruscha ru

suv
1 вода; // водный, водяной; ◆ oqar suv проточная вода; ◆ sizot suv грунтовые воды; ◆ turgʻun suv стоячая вода; ◆ qor suvlari талые воды; ◆ hizr suvi фольк. живая вода; ◆ suv balosi водная стихия; ◆ suv balosidan, oʻt balosidan saqla! уст. упаси (боже) от воды и от огня; ◆ suv ombori водохранилище; ◆ suv parisi русалка; ◆ suv sporti водный спорт; ◆ suv tomchilari водяные капли; ◆ suv xoʻjaligi водное хозяйство; ◆ suv osti kemasi подводная лодка; ◆ suv tashlash kanali водосброс, водоотводящий канал; ◆ suv koʻtaradigan guruch сорт риса, сильно разбухающего, требующего много воды; ◆ suvdan foydalanish водопользование; ◆ suvning koʻtarilishi геогр. прилив; ◆ suvning tushishi геогр. отлив; ◆ suv bermoq 1) давать воды; поить; подивить; 2) закаливать; ◆ poʻlatga suv bermoq закаливать сталь; ◆ suv bogʻlamoq запружать воду и пускать её на поля; ◆ suv purkamoq прыскать, опрыскивать, обрызгивать водой; ◆ suv sepmoq поливать (напр. улицу); ◆ suv tortmoq доставать воду (из колодца); ◆ suv chiqarmoq поднимать воду (водоподъемным колесом, насосом и т. п.); ◆ suv surmoq пустить воду в нужном направлении (по оросительным каналам); ◆ suv tomizmoq см. ◆ tomizmoq; suv quymoq пускать воду, поливать (поле); ◆ suvni taramoq пропускать воду по бороздам (на поле); ◆ suvini tortmoq (или termoq) впитывать в себя воду, пропитываться водой; ◆ suvga qonmoq напиться; насыщаться водой (напр. о растениях); ◆ suv urib ketdi (букв. вода ударила и ушла) вода размыла (напр. запруду); ◆ suv olib ketdi 1) смыло водой; унесло водой; 2) перен. свело на нет; ◆ ishni suv olib ketdi (вся) работа пошла насмарку; ◆ biroviing tegirmoniga suv quymoq лить воду на чью-либо мельницу; ◆ suv - dehqonning qoni, yer - uning joni посл. вода — кровь крестьянина, земля — его душа; ◆ oldingdan oqqan suvning qadri yoʻq посл. у воды, текущей перед тобой, нет цены; соотв. что имеем — не храним, потерявши — плачем; ◆ suvda maza bor, bunda maza yoʻq вода и то вкуснее этого (о совершенно безвкусной пище); ◆ suv yoʻgʻida tayammum погов. (букв. когда нет воды — омовение песком) на безрыбье и рак рыба; ◆ suv kelsa - simirib, tosh kelsa - kemirib см. ◆ simirmoq; yalangʻoch suvdan toymas погов. голый не боится воды; соотв. щуку водой не испугаешь; ◆ suv keltirgan xor-zor, koʻza sindirgan aziz см. ◆ aziz 1; ot boshiga ish tushsa, suvluq bilan suv ichar, er boshiga ish tushsa, etik bilan suv kechar см. ◆ suvluq 2; suvni kurmay, etik chechma посл. не видя воды, не снимай сапог; соотв. не зная броду, не суйся в воду; ◆ dunyoni suv olib ketsa, toʻpigʻiga chiqmaydi погов. см. toʻpiq;
 2 арык; речка, река; водоём; озеро; ◆ suv boʻyida на берегу, у реки; ◆ suv yoqalab (или boʻylab) bormoq идти вдоль берега; ◆ suv keltirmoq 1) принести воды; 2) проводить арык; 3) обводнять;
 3 сок; ◆ anor suvi сок граната; ◆ ogʻiz suvi (или ◆  suvlari) слюна; ◆ oshqozon suvi желудочный сок; ◆ suv olmoq наливаться соком (о плодах); ◆ suvi qochgan non чёрствый хлеб; ◆ ogʻzining suvi keldi у него слюнки потекли; ◆ siqib suvini olmoq 1) выжимать сок; 2) перен. выжимать соки; ◆ siqib suvini chiqarmoq выдавливать сок;
4 вышивка стебельчатым швом;
5 ист. мера площади земли, равная десяти танапам (см. tanob 1); ◆ 

  • suv burgut зоол. орлан-белохвост; ◆ suv ilon зоол. уж; ◆ suv koʻrak или ◆  suv koʻsak коробочка хлопка, побитая морозом и остановившаяся в развитии; ◆ suv piyoz бот. сусак зонтичный; ◆ suv chechak ветряная оспа; ◆ suv chumchuq зоол. оляпка; ◆ suv yalpiz бот. дербенник, плакун-трава; ◆ suv qalampir бот. гречиха почечуйная; ◆ suv tekin почти даром, по дешёвке; ◆ suv qilmoq сплавить (краденое); ◆ suv qilib ichmoq или ◆ suvdek bilmoq хорошенько усвоить, запомнить; знать наизусть; знать, как свои пять пальцев; ◆ suv quygandek jimjit (букв. тихо, словно водой залито) мёртвая тишина; ◆ suvga oqizmoq или ◆  suvga tashlamoq (букв. бросать в воду) тратить впустую, бросать на ветер; ◆ suvga tushsa, quruq chiqadigan odam человек, всегда выходящий сухим из воды; проныра, пройдоха; ◆ suvga urib ketmoq исчезнуть, пропасть; ◆ suvdek serob boʻling см. ◆ serob; suvdan silliq chiqmoq см. silliq; ◆ yer-suv (букв. земля-вода) недвижимое имущество; ◆ sirkasi suv koʻtarmaydigan odam см. ◆ sirka I; tagiga suv ketdi 1) подмок; 2) перен. расшатался, еле держится, вот-вот развалится; ◆ tushingni suvga ayt (букв. расскажи свой сон воде) не говори напрасно; ◆ suvdan halvo yasaganday (букв. словно халву сделали из воды) сделанный кое-как, дрянной.

Qrim-tatarcha (crh)

Ot

suv

Turkmancha (tk)

Ot

suv 

"https://uz.wiktionary.org/w/index.php?title=suv&oldid=637918" dan olindi